РЕЦЕПТЫ КА
РЕЦЕПТЫ КАЗАХСКОЙ И КИРГИЗСКОЙ КУХОНЬ
ДЕЛИКАТЕСЫ ИЗ КОНИНЫ
5 кг казы, 350 г соли, 10 г черного молотого перца, 1 головка чеснока - по усмотрению.
У туши забитой лошади срезают ребра с мясом и дают крови стечь в течение 5-7 часов. Кишки хорошо промывают и выдерживают в соленой воде 1-2 часа. Слегка подсохшие казы нарезают полосками вдоль ребер. Разрезать межреберную ткань следует острым ножом, удаляя хрящи и не раскрошив сало. Подготовленное мясо солят, перчат, по желанию добавляют мелко нарезанный чеснок и заворачивают в холст на 2-3 часа. После этого мясо закладывают в кишки, концы которых перевязывают. Готовые казы можно вялить или коптить. Употребляют только в вареном виде. Вялить казы лучше в теплое время, вывесив их на неделю на солнечное, проветриваемое место. Коптить казы следует густым дымом при температуре 50-60С в течение 12-18 часов, подсушивать - 4-6 часов при 12С.
Варить казы надо не менее 2 часов в широкой посуде на медленном огне. Чтобы казы не лопнули во время варки, их следует проколоть в нескольких местах. Сварившиеся казы нарезают не толще 1 сантиметра, укладывают на большое блюдо, украшают кольцами лука и зелени.
ШУЖУК
5 кг мякоти конины, 5 кг внутреннего жира, 350 г соли, 10 г черного молотого перца, по усмотрению - добавить чеснок.
Подготовленное мясо натирают солью и выдерживают 1-2 дня в прохладном месте при 3-4С. Кишки промывают и немного держат в соленой воде. Затем мясо и жир мелко нарезают и перемешивают. Добавляют чеснок, перец и соль и вновь премешивают. Этим содержимым набивают кишки, оба конца завязывают шпагатом, вывешивают на 3-4 часа в прохладном месте.
Коптят шужук 12-18 часов над густым дымом при 50-60С, подсушивают при 12С 2-3 дня. Вяленый или копченый шужук отваривают на медленном огне не менее 2-2,5 часов. Перед подачей на стол нарезают на кусочки не толще 1 сантиметра, выкладывают на блюдо, украшают кольцами лука, зеленью.
ЖАЯ
5 кг жая, 125 г соли.
Для приготовления жая используют тазобедренную часть конины. Снимают верхний мышечный слой с жиром толщиной не более 10 сантиметров. Куски мяса солят сухим посолом, укладывают в кастрюлю для просаливания. Просолившееся мясо просушивают, вялят, коптят и варят по типу жала.
ЖАЛ
Перед подачей на стол тонко нарезают и украшают зеленью. 5 кг жала, 125 г соли.
Жал - продолговатое отложение жира в подгривной части конской шеи. Его срезают с тонким слоем мяса, натирают сухой посолочной смесью и укладывают в кастрюлю для просаливания. Просолившийся жал просушивают в течение 10 часов. Жал можно вялить и коптить.
Перед варкой жал вымачивают в холодной воде, варят на медленном огне не менее 2 часов. Подают на стол как в горячем, так и в холодном виде, нарезая пластиками. Украшают кольцами лука.
КАРТА
1 карта, соль, зеленый перец или укроп - по вкусу.
Толстую часть прямой кишки хорошо промывают, не снимая жира, затем аккуратно выворачивают наизнанку, чтобы жир оказался внутри, еще раз промывают и завязывают с обоих концов.
Карту также можно вялить и коптить. Для вяления карту посыпают мелкой солью и выдерживают в прохладном месте 1-2 дня, затем просушивают. Коптят не менее суток, затем сушат 2-3 дня. Варят карту не менее 2 часов на медленном огне, предварительно хорошо промывают. Перед подачей на стол режут кольцами, украшают зеленым перцем или укропом.
СУР-ЕТ (ВЯЛЕНОЕ МЯСО)
5 кг конины, 200 соли.
Мякоть конины освобождают от сухожилий, хрящей и жира и нарезают на куски прямоугольной формы весом 0,5-1 кг и солят. Выдерживают в прохладном месте 5-7 суток. Просушивают в течение 10-12 часов. Коптят сур-ет по типу жала и жая. Употребляют только в вареном виде. Перед варкой вымачивают в холодной воде, варят до готовности не менее 2 часов на медленном огне. Перед подачей на стол тонко режут, украшают кольцами лука и зеленью.
РЫБНОЕ АССОРТИ "ИССЫК"
160 г свежей осетрины или севрюги, или белуги, 160 г лосося каспийского, 150 г жереха холодного копчения, 125 г кильки каспийской, 65 г икры кетовой, 65 г икры паюсной или зернистой, 2 яйца, 1 лимон, 75 г сливочного масла, 200 г батона, зелень - по усмотрению.
Осетрину или севрюгу, или белугу и лосося отваривают, нарезают тонкими ломтиками и укладывают на блюдо. Кильки обжаривают целиком без головы, сворачивают колечками и укладывают на кружочки вареного яйца. Икра кладется небольшой горкой или намазывается на тонкий кусочек батона с маслом. Все украшается свежей зеленью.
САЛАТ "ШАЛГАМ" (ИЗ РЕДЬКИ)
500 г редьки, 125 г сладкого болгарского перца, 2 морковки, 1,5 луковицы, 50 г джусая, головка чеснока, 75 г заправочного соуса для салата, соль и специи - по вкусу.
Очищенные редьку и морковь нарезают тонкой соломкой и перетирают солью. Сладкий болгарский перец, лук и чеснок режут, джусай бланшируют. Все овощи перемешивают, солят, перчат, добавляют заправку, украшают ломтиками перца, редьки, зеленью.
Заправочный соус для салата: 2 столовые ложки растительного масла, 2 столовые ложки 3 %-ного уксуса, сахар, красный молотый перец, соль по вкусу. Соль, сахар, красный молотый перец смешивают с уксусом, вливают растительное масло, перемешивают и заправляют салат.
СУДАК ЗАЛИВНОЙ
1 судак, 0,5 луковицы, 1 морковь, 2-3 лавровых листа, 2-3 дольки лимона, специи, зелень укропа, петрушки, соль - по вкусу. Для желе: 3 пиалы воды, плавники, хвост, голова судака, 20 г желатина.
Рыбу разделывают на куски, удаляют позвоночные и реберные кости и вместе с морковью, луком и специями отваривают 10-15 минут. Готовую рыбу вынимают, укладывают на блюдо, украшают зеленью, лимоном, вареной морковью. В этот же бульон опускают голову, плавники, хвост, кости рыбы и варят не менее 1-1,5 часов. Полученный бульон процеживают, добавляют распаренный желатин. Этой желеобразной массой заливают отварную рыбу. Дают желе застыть.
ХОЛОДЕЦ ИЗ РЫБЫ
800 г рыбы, 1 луковица, 1-2 лавровых листа, 1 морковь, 20 г желатина, соль и перец - по вкусу.
Очищенную рыбу отваривают с луком и морковью, солью и специями до готовности, затем филе отделяют от костей, мелко режут и выкладывают на блюдо. Кости, головы, планики и хвосты рыбы продолжают варить в бульоне не менее 2 часов на медленном огне. Готовый бульон процеживают, добавляют желатин, вливают желеобразную массу в рыбу. Получившемуся холодцу дают застыть в прохладном месте.
СОРПА ПО-КАЗАХСКИ
500 г баранины, 2,5-3 л воды, 0,5 столовой ложки соли, 4-5 баурсаков.
Мясо тщательно промывают в холодной воде, кладут в кастрюлю, заливают кипятком и варят на медленном огне около1-1,5 часов. После закипания необходимо снять пену с бульона и излишки жира. В конце варки добавляют соль. Нетрудно определить готовность мяса. Если вилка легко прокалывает мясо, значит, мясо готово. Бульон необходимо процедить. Процеженный бульон наливают в глубокую тарелку или кесе, добавляют мясо и подают баурсаки.
БАЛЫК СОРПА (РЫБНЫЙ БУЛЬОН)
800 г речной рыбы, 1 луковица, 1 морковь, 2 картофелины, соль, черный молотый перец, лавровый лист, зелень - по вкусу.
Очищенную и разделанную рыбу опускают в кипящую воду, при закипании снимают пену, солят, перчат, добавляют лук, морковь, картофель, лавровый лист, черный перец и варят на медленном огне до готовности. Подают рыбу с бульоном в глубоких тарелках или кесе, посыпают зеленью.
СОРПА С РИСОМ
600 г баранины, 100 г курдючного сала, 1 луковица, 0,5 пиалы риса, 4 столовые ложки катыка, 2 столовые ложки укропа, 0,5 чайной ложки соли, 2-3 лавровых листа.
Баранину моют, нарезают на куски по 30-45 г, если есть кости, то их рубят. Складывают все в кастрюлю, заливают холодной водой, после закипания снимают пену и варят 35-45 минут. Затем добавляют промытый рис и варят около 30 минут. В конце варки добавляют мелко нарезанное и слегка обжаренное курдючное сало, мелко нарубленный лук, лавровый лист и соль.
СОРПА С КУРДЮЧНЫМ ЖИРОМ
500 г мякоти баранины, 100 г курдючного жира, 1 пиала кукурузной или пшеничной муки, 4-5 картофелин, 2 луковицы, зелень петрушки, соль и перец - по вкусу.
Мякоть баранины нарезают на кусочки по 25-30 г , заливают холодной водой и варят 25-30 минут. Добавляют соль и перец. Непрерывно помешивая бульон, в кастрюлю всыпают просеянную муку, добавляют обжаренный курдючный жир, нарезанные картофель и лук. Доводят до готовности. Перед подачей на стол сорпу наливают в большие кесе и посыпают зеленью петрушки.
КЕСПЕ С МЯСОМ
Для сорпы: 1 кг баранины или говядины, 2 моркови, 1 луковица, 2 лавровых листа, 2 столовые ложки теплого жира, 0,5 пиалы катыка, зелень укропа, соль, перец - по вкусу. Для лапшы: 1 пиалы муки, 2 яйца, 50 г воды, щепотка соли.
Баранину нарезают на кусочки по 40-50 г, промывают, заливают холодной водой и ставят на огонь. После закипания снимают пену, варят 1-1,5 часа на медленном огне. Во время варки мяса готовят тесто. В просеянную муку кладут яйца, наливают подсоленную воду, все тщательно перемешивают. Дают тесту расстояться 30-40 минут, затем тонко раскатывают, слегка подсушивают и нарезают мелкой соломкой. За 20 минут до готовности в бульон опускают тонко нарезанную лапшу, слегка обжаренный лук и морковь, доводят все до готовности. Перед подачей на стол лапшу разливают по глубоким тарелкам или кесе, по желанию поливают катыком и посыпают зеленью.
КЕСПЕ С ПТИЦЕЙ
Для сорпы: 500 г любого мяса птицы, 3 луковицы, 1 морковь, 2 картофелины, соль, перец, специи и зелень укропа - по вкусу, 150 г готовой лапши. Это блюдо готовится также, как кеспе с мясом. Отличие состоит в том, что вместо баранины или говядины используется мясо любой птицы.
МЯСО ПО-КАЗАХСКИ
Для сорпы: 750 г баранины, 1270 г конины, 1200 г говядины, 1 луковица, зеленый лук, соль, специи - по вкусу. Для теста: 375 г пшеничной муки, 0,3 пиалы мысного бульона или воды, 2 яйца, 1 чайная ложка соли. Для подлива: 1 пиала бульона, 1-2 луковицы.
Это блюдо готовят из баранины, конины и говядины. Подготовленные и промытые куски мяса опускают в казан или кастрюлю с холодной водой, доводят до кипения, убавляют огонь, снимают пену и при слабом кипении продолж ют варить до готовности. За 30-40 минут до окончания варки в бульон добавляют соль по вкусу, лавровый лист, головку репчатого лука, черный перец горошком. Пока мясо варится, замешивают тесто, дают ему расстоятся 30-40 минут, затем раскатывают скалкой в пласт толщиной 1-1,5 мм и нарезают квадратиками по 8 см. За полчаса до окончания варки мяса в бульон можно опустить очищенный картофель, сварить его до готовности и вместе с мясом переложить в закрытую посуду. В отдельную кастрюльку укладывают нарезанный кольцами лук, соль, перец, пряную зелень, заливают снятым с горячего бульона жиром, плотно закрывают крышкой и томят. В кипящий бульон опускают н резанное квадратиками тесто и варят до готовности, затем выкладывают его на плоское блюдо, сверху кладут куски мяса (современные хозяйки предпочитают нарезать его ломтиками), а на него - томленный в жире лук кольцами. По краям блюда можно положить отварной картофель.
РЫБА ПО-КАЗАХСКИ
Для сорпы: 1 кг рыбы, 1 головка лука, 5-6 картофелин, 1-2 лавровых листа, 2 щепочки черного молотого перца, соль и зелень - по вкусу. Для теста: 375 г пшеничной муки, 0,3 пиалы воды, 2 яйца, 1 чайная ложка соли.
Технология приготовления рыбы и мяса по-казахски схожа. Очищенную и разделанную рыбу опускают в кипящую воду, после первого закипания снимают пену и &
Yorum (yok) | Yorum Yaz | Kalıcı Bağlantı
KAZAK VE KIRGIZ YEMEKLERİ GOOGLE ÇEVİRİSİ
KAZAK DILI KIRGIZCA Recipes VE MUTFAK
Delicacies Konin gelen
Kazy 5 kg, 350 gr tuz, 10 karabiber, sarımsak 1 baş - isteğe bağlı çekiç gr.
At eti ağız puanlar carcasses musunuz ve kan 5-7 saat içerisinde aşağı akışını sağlar. Bu Bağırsaklar iyi yıkanıp ve tuzlu su 1-2 saat tutulur. Biraz kazy kenarları boyunca şeritler kesip podsohshie. Interkostal doku Kes keskin olmalıdır bıçak, kıkırdak çıkarmadan ve pastırma parçalamak değildir. Hazır et, isteğe bağlı ince sarımsak ve kanvas olarak 2-3 saat tamamladı kıyılmış eklemek perchat tuzlu. Sonra da biter ligate ve bağırsaklar olarak et koymak. Hazır kazy vyalit veya duman. Sadece formu kaynatilmis bulunmaktadır. Vyalit kazy sıcak havalarda daha iyi bir hafta güneşli olarak, onlara gönderilen yer havalandırılmalıdır. Kazy duman 50 at duman dolu olmalı-12C 60С 12-18 saat içinde podsushivat - 4-6 saat.
Düşük ısı üzerinde geniş bir çanak içinde Cook kazy az olmalıdır fazla 2 saat. Pişirme sırasında patlak değil kazy için, çeşitli yerlerde işlemek gerekir. Cook kazy hiçbir kalın daha 1 santimetre, on bir kesim, soğan ve otları ve halkalar süslenmiş tepside büyük.
Shuzhuk
Et 5 kg Konin, iç yağ, 350 kg '5 gr tuz, 10 gr karabiber çekiç, the bağlı - ve sarımsak ekleyin.
Tuz ile hazırlanan et RUB ve 1-2 gün serin bir yerde saklanmalı, 3-4C. Bağırsaklar yıkanır ve küçük bir su tuzlu tutulur. Sonra et ve yağ ince kesilmiş ve karışık. , Sarımsak ve tuz biber ve tekrar premeshivayut ekleyin. Bu içerik bağırsak, pours düğümlü sicim, serin bir yerde 3-4 saat ekran iki biter.
Shuzhuk kalın duman içinde, 50 ile 12-18 saat füme-60С, 2-3 gün 12C at podsushivayut. Kuru veya shuzhuk füme düşük ısı en az 2-2,5 saat kaynatilmis. 1 santimetre daha kalın bir parça halinde masaya kesilmiş at bir çanak yaygınlaşmasını, soğan ve yüzükler, yeşil ile dekore hizmet sunulmaktadır.
ZHAYA
Zhaya 5 kg, 125 gr tuz.
Kalça ve zhaya kullanmak Konin hazırlamak. En fazla 10 santimetre bir yağ, kas kalınlığı üst katman okuyun. Et adet kuru salting ile prosalivaniya için bir çanak koymak tuzlu. Prosolivsheesya et kuru, vyalyat, tütsülenmiş ve kaynatilmis tipi stings.
ZHAL
Masaya servis önce ve ince kesilmiş otlar süslenmiş. 5 stings kg, 125 gr tuz.
Zhal - at boyun podgrivnoy olarak yağların uzatılmış depozito. Et ince bir tabaka ile kesme, kuru posolochnoy karışımı masaj yapmak ve prosalivaniya için bir çanak koymak. Prosolivshiysya zhal 10 saat kuru. Zhal vyalit ve duman.
Yemek zhal soğuk suda soaked, düşük ısı üzerinde aşçı en az 2 saat önce. Sıcak veya soğuk, narezaya plastik olarak masaya servis. Soğan ve halkaları ile Decorated.
KARTA
1 harita, tuz, yeşil biber ve dereotu - tadıyorlar.
Kalın rektum elbette, yağ çıkarmadan, sonra yavaşça yağ yönelirler içinde tekrar yıkanır ve her iki ucunda çetrefilli olduğunu yıkanıp olduğunu.
Bu kart ayrıca vyalit ve duman olabilir. Için sığ harita kurutma tuz ile saçılmak ve 1-2 gün serin bir yerde saklanmalı, sonra kurulayın. Füme günde en az ve daha sonra 2-3 gün kuru. Düşük ısı üzerinde en az 2 saat Cook harita, daha önce iyi yıkanmalıdır. Masada yüzüklerin, yeşil biber ve dereotu ile dekore kesme hizmet sunulmaktadır.
SÜR-ET (düzensiz)
Konin, 200 tuz 5 kg.
Pulp horseflesh tendons, kıkırdak ve yağ ve dikdörtgen adet 0,5-1 kg ve tuz tartma kesip muaftır. Serin bir yerde saklanmalı 5-7 gün. Kuru 10-12 saat içinde. Sur stings ve zhaya yok türü füme. Sadece formu kaynatilmis bulunmaktadır. Kadar düşük ısı en az 2 saat pişirilir önce soğuk suda, kaynamak soaked cooking. Ince kesilmiş tabloda, soğan ve otları ve yüzükler ile süslenmiş at hizmet sunulmaktadır.
Balık plaka "Issyk"
160 taze mersin balığı ve yıldız şeklinde mersin balığı veya morina, 160 gr g Hazar somon, 150 gr ASP soğuk, füme 125 gr Hazar kilka, 65 g havyar Kets, 65 g havyar payusnoy veya tahıl, 2 yumurta, 1 limon, 75 gr tereyağı, 200 Bay Baton, otlar - opsiyonel.
Mersin balığı veya sevruga veya morina ve somon kaynatilmis, ince dilimlemek ve çanak koymak. Üzerinde kafa olmadan Sprats kızartılmış tüm, aşağı halka ölçekleme ve nokta koymak yumurtaları kaynatilmis. Ikra küçük bir slayt veya yayılan tereyağı ile Baton bir ince parça almak. Tüm taze yeşillik süslenmiş.
SALAD bir turp "SHALGAM" (den)
Turp 500 gr, 125 gr tatlı Bulgarca biber, 2 havuç, soğan 1.5, 50 g suyu, sarımsak başkanı, 75 salata, tuz ve baharat için sos dolum g - tadıyorlar.
Decorticated turp ve havuç ince straws ve peretirayut tuz kesildi. Bulgarca tatlı biber, soğan ve sarımsak kesmek, dzhusay blanshiruyut. Tüm karışık sebze, tuz, perchat, dilimlenmiş biber, radishes, otlar ile dekore doldurma ekleyin.
Salata için dolgu sos: 2 tablespoons bitkisel yağ, sirke, şeker, kırmızı biber tozu, zevkinize tuz% 3 davanın 2 tablespoons. Tuz, şeker, kırmızı biber tozu sirke ile karışık, inanç bitkisel yağ, karışık salata ve yasadışı.
SUDAK dolgu
1 kazma, 0,5 soğan, 1 havuç, defne yaprağı 2-3, limon, baharat ve 2-3 dilim, otlar dereotu, maydanoz, tuz - tadıyorlar. Ve jöle için: 3 pialy su, Fins, kuyruk, Zander başkanı, 20 gr jelatin.
Adet haline Balık kesip vertebrates ve kaburga kemikleri kaldırmak ve birlikte havuç, soğan ve baharatlar ile kaynatilmis 10-15 dakika. Balık kaldırılır, plak yapmak, otlar ile dekore Biten, limon, havuç kaynatilmis. Kafasını, Fins, kuyruk, kemik, balık, aşağı Aynı çorba ve yemek en az 1-1,5 saat. Ortaya çıkan suyu filtre, rasparenny jelatin ekleyin. Bu jelatin kitle dökmek balık kaynatilmis. Seni jöle pıhtılaşmak ver.
HOLODETS BALIK
800 gr balık, 1 soğan, 1-2 defne yaprağı, 1 havuç, 20 gr jelatin, tuz ve biber - tadıyorlar.
Saf balık soğan ve havuç, tuz ve baharat pişmiş, sonra kemik kimden, ince kesilmiş ve plak üzerinde yayılmasını fillets ayrı kadar olan kaynatilmis. Kemikleri, kafa ve kuyrukları balık ve et suyu düşük ısı 2 saat az daha pişirmeye devam planiki. Hazır stok filtre, balık jelatinli bir kitle instils jelatin ekleyin. Ortaya çıkan holodtsu pıhtılaşmak serin bir yerde verir.
SORPA KAZAKIN
500 gr koyun eti, su 2,5-3 litre, 0.5 çorba kaşığı tuz 4-5 baursakov.
Et iyice soğuk su, bir çanak koymak, su ve düşük ısı okolo1 üzerinde yemek kaynar dökmek-1, 5 saat yıkanıp. Bu suyu ve aşırı yağlar köpük kaldırmak için gerekli kaynar sonra. Tuzu ekleyin yemek sonunda. Et hazır belirlemek zor değildir. Eğer kolayca et işlemek çatal, et hazır. Et suyu süzerek gerekiyor. Gergin suyu derin bir tabak veya kese halinde ve hizmet baursaki et eklemek döküp.
SORPA Balık (Balık suyu)
800 nehir balık, 1 soğan, 1 havuç, 2 patates, tuz, kara kara biber, defne yaprağı ve otlar - G tadıyorlar.
Soyulmuş ve aşağı kaynar su içinde, pişmiş kadar soğan, havuç, patates, defne yaprağı, karabiber ve düşük ısı üzerinde yemek eklemek köpük, tuz, perchat kaynama balık ayrıldı. , Derin bir tabak veya kese içinde et suyu ile balık kulluk otlar ile serpiştirin.
SORPA pirinç ile
600 gr kuzu eti, 100 gr kurdyuchnogo pastırma, 1 soğan, 0,5 pialy pirinç, 4 tablespoons katyka, 2 tablespoons dereotu, 0,5 TSP tuz, 2-3 defne yaprağı.
Kuzu yıkama, parçalarını kesip 30-45 g, eğer bir kemik, sonra da kesin. Pot halinde, tüm koy köpük kaynar sonra soğuk su dökmek ve kaynamak 35-45 dakika. Ardından, yıkanıp pirinç ve 30 dakika pişirmek ekleyin. Eklemek pişirme ve sonunda ince kıyılmış ve hafifçe kurdyuchnoe pastırma kızarmış, ince narublenny soğan, defne yaprağı ve tuz.
SORPA P KURDYUCHNYM FAT
500 gr kuzu eti, 100 gr kurdyuchnogo yağ, 1 piala mısır veya buğday unu, 4-5 patates, 2 soğan, maydanoz yaprağı, tuz ve biber - tadıyorlar.
25-30 g, soğuk su ile banyo ve 25-30 dakika fokurdamak parçalarını bir kuzu kes ve et. Tuz ve biber ekleyin. Tencere vsypayut devamlı olarak pomeshivaya suyu un sifted, bu kızarmış kurdyuchny petrol, diced patates ve soğan ekleyin. Hazırlık için getirin. Tablonun sorpu büyük kese içinde döküp at hizmet öncesi ve yeşil maydanoz ile serpiştirin.
KESPE ET İLE
Sorpy için: 1 kg koyun veya sığır eti, 2 havuç, 1 soğan, 2 defne yaprağı, sıcak yağ, 0,5 pialy katyka 2 tablespoons, otlar dereotu, tuz, biber - tadıyorlar. Ve erişte için: 1 pialy un, 2 yumurta, 50 gr su ve tuz bir çimdik.
Mutton 40-50, yıkanıp, soğuk su ile banyo ve yangın çıkarmak gr parçalarını kesip. Köpük kaynar sonra, düşük ısı üzerinde kaynamaya 1-1,5 saat. Et ve pişirme sırasında hamur hazırlanır. Bu sifted un olarak koymak yumurta, tüm iyice karışık tuzlu su döküp. Seni, o thinly çıkışı roll, 30-40 dakika test rasstoyatsya verin ve biraz sığ straws podsushivayut kesti. 20 dakika için, kadar suyu aşağı thinly dilimlenmiş erişte olarak hafifçe kızarmış soğan ve havuç, hazırlık için her şeyi açmak pişirilir. Tablonun erişte derin bir tabak veya kese üzerine döküp at hizmet önce eğer katykom su ve otlar ile serpiştirin.
KESPE kuş
Sorpy için: herhangi bir kümes hayvanı eti, 3 soğan, 1 havuç, 2 patates, tuz, biber, baharat ve dereotu ve yeşillik - 500 gram, tat 150 tamamlanan erişte G. Bu çanağı gibi kespe et hazırlanmıştır. Aradaki fark, kuzu veya sığır eti yerine herhangi bir kuş ve et değildir.
ET KAZAKIN
Sorpy için: 750 gr koyun eti, horseflesh 1270 g, 1200 gr dana eti, 1 soğan, yeşil soğan, tuz, baharat - tadıyorlar. Hamurun için: 375 gr buğday unu, 0,3 pialy mysnogo et suyu veya su, 2 yumurta, 1 çay kaşığı tuz. Podliva için: 1 piala suyu, 1-2 ampul.
Bu çanağı kuzu, sığır eti ve horseflesh yapılmıştır. Et Kazan daha düşük veya soğuk su ile bir pot Hazırlayan ve yıkanıp parça, bir raddeye, yangın azaltmak, getirin köpük kaldırmak ve zayıf pişmiş kadar kaynamak Devam kaynatma ile. Bu suyu içinde yemek sonunda önce 30-40 dakika boyunca zevkinize tuz eklemek için, defne yaprağı, baş soğan, karabiber bezelye. Ise et, zameshivayut hamur, pişmiş onu, sonra da oluşum halinde dışarı rulo 1-1,5 mm kalınlığında ve yarım saat içinde suyu olarak et yemekleri sonuna önce 8 cm küçük kareler kesip oklava, silmek için saf patates, kadar kaynamak 30-40 dakika mesafede izin et ile hazırlık ve birlikte kapalı çanak geçiş için. Ayrı bir, soğan, tuz, biber, kokulu otlar ve dilimlenmiş çalar koymak Pan sıcak suyu yağlar geri dökmek ve kapak ve tomyat vardır. Kadar hamur hazır olan kaynar suyu olarak daha düşük bir kesim küçük kareler ve sonra fokurdamak bir tepside, üzerine et parçaları koymak için yayılmış (ev, modern bir dilim kesmek için) tercih ederim, ama yağ soğan halkaları olarak - sıkıntı. Bir haşlanmış patates koyabilirsiniz yemekleri en ucunda.
BALIK-ON KAZAK
Sorpy için: balık, 1 baş soğan, 5-6 patates, 2 schepochki kara biber, tuz ve otlar çekiç 1-2 defne yaprağı, - 1 kg tadıyorlar. Hamurun için: 375 gr buğday unu, 0,3 pialy su, 2 yumurta, 1 çay kaşığı tuz.
Ile balık ve et hazırlanması Teknoloji-Kazak benzer. Soyulmuş ve aşağı kaynar suda balık bölünmüş, ilk kaynama köpük sonra ve soyulmuş patates, ikinci - ve defne yaprağı, tuz ve biber ile yapılan kadar yemek koymak ekleyin. Cook balık ve patates, bu suyu aşağı ince küçük kareler kesip rulo hamurun kaldırılmıştır. Pasta, balık ve birlikte, patates üzerine büyük düz tabak yaygınlaşmasını kaynatilmis yağ soğan biraz sıkıntı koy. Filtre suyu, otlar ile serpiştirin ve pialah hizmet.
KUYRDAK
850 gr kuzu karaciğer, böbrek ve 500 g, 300 g heart, 450 gr yağ kurdyuchnogo veya 150 gr yağlı koyun eti, 2 soğan, 2 pialy et suyu, 1 çay kaşığı siyah çekiç biber, tuz - tadı için.
Kurdyuchnoe domuz yağı veya küpler ve kızarmış yağ içine koyun kesildi. Sonra 15 dakika nashinkovanny karaciğer ve soğan, tuz ve biber koyun kalp ve böbrekler için, Added biraz et suyu instils ve uyarmak için getir.
Derin bir çanak olarak, kulluk üzerine otlar tutam. Kuyrdaku olarak genellikle Taba-NAN veya yumuşak ekmek kek yapmıştı.
TOSTIK (Göğüs)
Kuzu Meme, 2 soğan, 2 domates, 2 salatalık, 0,5 pialy boş tuz ve biber olarak marine - tadıyorlar.
Ile kuzu göğüs 2 yarısı boyunca, bu şişlemek giymek ve sıcak coals üzerine kızarmış kesmek için myasituyu geniş pokromku kaldırıldı. Tuzlu su bir çözüm Kızartmak bir süreçte.
Fried, kaburga kaldırılır, küçük parçalar halinde kesip. Yan çanak için, salamura lahana taze sebze kullanıyor. Eğer eski kuzu, o kadar yumuşak çıban ısı önerilir.
Manto
Et için: 1 kg kuzu eti veya dana eti, 4 büyük soğan, 100 gr kurdyuchnogo pastırma, 1 çay kaşığı karabiber çekiç, 0,3 pialy su 2-3 defne yaprağı, 3-5 karabiber corns bezelye, tuz - zevkinize .
Hamurun için: 500 gram un, 1 çay kaşığı tuz, 1 pialy su. Yağlama kaskana - 2 tablespoons bitkisel yağ.
Cook manti ve kıyma, ancak tercihen kuzu farklı olabilir - daha hızlı ve yumuşak bir kaynatilmis. Küçük parçalar halinde kıyma kesmek için ya da büyük bir ızgara ile kıyma. Dilimlenmiş soğan, kara kara biber ekleyin, inanç su tuzlu (alt defne yaprağı, tuz, biber ve bezelye su kaynayan verin bu). Tüm iyice karışık. Erişte olarak Hamur zameshivayut serin, bu 10-15 dakika mesafede vermek. Ardından topları bir ceviz büyüklüğüne kesildi. Toplar hangi kaşığı kıyma, pastırma ve Ekle kurdyuchnoe zaschipyvayut il yerleştirilir ince yuvarlak kek, rulo halinde dışarı. Hangi 10 santimetre ve kareleri kesmek büyük ve ince tabaka için hamurun dışında rulo olabilir.
Çanak hazır manty vardiya, kara biber ile serpiştirin ve masaya hizmet verdi. Bazen toplu iş başına 3-4 parça derin pialy olarak yerleştirilir ve et suyu dökmek.
Manto ET VE Kabak İLE
Frasha için: 600 gr yağsız kuzu veya dana eti, 500 g kabak, 4 ampul, 200 gr kurdyuchnogo pastırma, 1 çay kaşığı tuz, 0,3 pialy su, 2 tablespoons eritilmiş tereyağı veya krema 1 piala. Hamurun için: 600 gr un, 1 yarı zamanlı piala su, 1 çay kaşığı tuz.
Bu, kıyma ile karışık önceki reçete olarak hazırlanan kabak ve tohum, küçük parçalar halinde kesip bir cilt temizler. Hazırlayın ve uçmak, et ile manti gibi. Hazır manty ekşi krema, tereyağı veya sos sulamak olabilir.
Aynı tarifi At eti, kabak ve havuç ile manti hazırlanmıştır. Bu durumda, kabak alır az - 250 Aynı havuç G.
ZHUTA
Et için: havuç veya kabak 1 kg, 100 gr tereyağı, şeker - tadıyorlar. Hamurun için: 500 gram un, 1 piala su, 1 çay kaşığı tuz. Yağlama kaskana - 2 tablespoons bitkisel yağ.
Havuç veya kabak Xinca ince, biraz tereyağı olarak tomyat, serin için izin şeker ile sulamak isterseniz. Onun et büyük bir ince tabaka yayılmaya Roll dışarı hamur, rulo şeklinde küçültmeden, zaschipayut kenarları, The Lattice kaskana ve 25-30 birkaç dakika yemek yapmak.
ORAMA
Et için: 1 kg koyun eti, 4 ampul, 100 gr kurdyuchnogo pastırma, 1 çay kaşığı siyah çekiç biber, tuz - tadıyorlar. Hamurun için: 500 gram un, 1 piala su veya et suyu, 1 çay kaşığı tuz. Yağlama kaskana - 2 tablespoons bitkisel yağ.
Hamurun ve doldurma gibi et ile manti olarak hazırlanmıştır. Çapı en az 50 cm çok ince tabaka için Rulo dışarı hamur, çapraz 2 veya 3 parça halinde kesip et on zaschipyvayut il koydum. Ortaya çıkan garip rulo bir kafes kaskana yaygınlaşmasını ve 40-45 dakika tırmanmak. Büyük parçalar halinde Biten oramu kesmek ve et suyu ya da sos ile.
KUYRDAK ET
800 gr koyun eti veya sığır eti veya horseflesh veya verblyuzhatiny veya Saiga veya vahşi keçi, 3 soğan, kavurma için yağ 150 gram 250 olan suyu, otlar, tuz G, baharatlar, tahminler - zevkinize göre. Garnitür için: 2 kg patates, 150 gr yeşil bezelye, 250 gr domates, 250 havuç G. Bir şarap turşusu için: sirke ve piala Tablo 3% durumda, 50 gr bitkisel yağ.
30-40 g ve soğan ve biber, tadı için tuz ile sıcak yağda kızartılmış parçalarını içine et kesme, ve defne yaprağı koyun yok sonunda ekşi krema ekleyin. Eğer kuyrdak saiga veya yaban keçisi hazırlanan, et% 3 tablolar sirke çözümü ile bitkisel yağ küçük bir miktarın eklenmesi ile 4-6 saat soaked olmalıdır. Bir garnitür olarak, kuyrdaku için, patates ile birlikte kızartılmış veya sarhoş et kaynatilmis, havuç, bezelye, domates kaynatilmis uygulayabilirsiniz. Çanak tadı için çeşitli otlar ile saçılmak.
Köfte BALIK
Et için: Zander, sazan ve diğer nehir balık, 2 soğan, 4 tablespoons eritilmiş tereyağı 400 gr kemiksiz et, (2 of them - mantı hazır), tuz ve biber - tadıyorlar.
Hamurun için: 300 gr un, 0,5 pialy su, 1 yumurta, tuz 0,5 çay kaşığı. Balık fillets boneless, ince kıyılmış soğan ve tereyağı, tuz, kıyma perchat ekleyebilirsiniz. Zameshivayut, hamurun ve et balık yanı sıra köfte yapmak dışarı rulo. Tuz, biber, soğan ve baharatlar bir ek ile geniş bir tencere içinde, kaynatilmis kaynar sonra en fazla 3-4 dakika. Kendi tereyağı sulandırılmış tutkal köfte değil bitmiş için. Podyayut kaplamalar veya kese içinde. Bir balık suyu olarak misafir edebilirsiniz.
Köfte
Et için: 700 gr Kuzu Eti, 250 kurdyuchnogo pastırma, 3 soğan, 1.5 TSP Tuz 0,5 TSP karabiber Çekiç, 1 piala ekşi krema, ghee ve 5-6 Masa Kaşık gr. Hamurun için: 3 pialy unu, 1 yarı zamanlı piala su, 2 yumurta, 1 çay kaşığı tuz.
Kıyma için, kurdyuchnoe pastırma, soğan mincer in iyice tuz, biber ve ezilmiş karışımı ekleyin. Bu sifted un, yumurta, su ve tuz zameshivayut hamur, ona 30-40 dakika mesafede sağlar. Sonra 1,5-2 mm ve daireler veya kareler kesip bir kalınlıkta ince bir tabaka halinde 50 mm fazla dışarı rulo onlara et koymak ve il bağlayın.
Kaynayan bir köfte fokurdamak vsplyvaniya fazla 5-7 dakika sonra su tuzlu. Derin suyu veya ekşi krema ile saman köfte kulluk.
Köfte sadece kaynatarak özünü olmaz ve kızartacak kadar sıcak yağ sıcağında pişmiş. Ile kızarmış köfte bazen katyk servis edilir.
Koyun eti ve BELDEME (eyer)
Saddle kuzu, 2 tablespoons, 2 salatalık, 2 domates, tuz, yeşil biber - tadı için yağ eritilir. Garnitür için: 1 piala pirinç, tereyağı 2 çay kaşığı tuz bir çimdik.
Kuzu ve carcasses ki, yarım 2 kesilmiş değil, bel omurga kemiği oyma Kapak, tuz ve biber, yağ ve autoclaves olarak kızarmış ile RUB kesildi. Ve omurga gelen hazır et kesmek, dilimlemek, domates süslenmiş cucumbers, otlar ile serpiştirin. Yan çanak Açık berrak pirinç mevcuttur.
Tavuk BALIK
Nehir balığı, 40 gr fileto 300 gr süt, 20 gr margarin veya tereyağı, 1 soğan, 1 yumurta, 50 gr beyaz ekmek, 50 gram breadcrumbs, tuz ve biber - 50 gr kavurma için yağ tadı için.
Fileto birlikte soğan ve beyaz ekmek, kıyma ile iyice süt, yumurta, margarin veya tereyağı, tuz, biber ve karışımı ekleyin. Toplu Gönderen patties pişmiş, breadcrumbs ve kızarmış bunları kemikli kurdu.
Stuffed Carp
3 sazan, 1 yumurta, 1 soğan, 30 gr süt, 30-50 beyaz ekmek G, 30 gr tereyağı, 50 gr bitkisel yağ, tuz ve biber - tadıyorlar.
2 sazan ve kaburga kemikleri, tuz temizlemek için. Fileto balık yanı sıra, süt, yumurta, tereyağı, mix eklemek perchat olyat kıyma soğan ile. İçerik temizlenmiş balık iç, takviye bu harcanan değildir kenarları, sıcak yağ içinde kızarmış doldurabilir. Yan çanak Açık genellikle patates mevcuttur.
Fried, sazan
1-2 veya sazan balığı, 50 gr tereyağı, 50 gram breadcrumbs, 2 tablespoons yeşil dereotu, tuz ve biber - tadıyorlar.
Soyulmuş kesip balık parçalar, tuz, biber ile eritilmiş tereyağı ve breadcrumbs olarak paniruyut olarak bandırmak serpiştirin. Fried, sıcak yağ olarak, sürekli dönüm. Düz plaka için balık vardiya, yanında patates kızartması koymak tamamlandı.
Stuffed ZHAURYN Baghlan (BLADE RAM)
Kotletnoy ağırlığına Kuzu kürek kemiği: 100 gr yağsız kuzu eti, 250 gr buğday ekmeği, 0.5 pialy su, 2-3 soğan, 2-3morkovi, ince dilim 1 kabak, 1 turp, 1 çorba kaşığı tereyağı, 3 domates, 3 salatalık, yeşil maydanoz, tuz, lezzet için biber.
Içeride blade kuzu On iki incisions yapar ve her iki tarafı da bizzat dağıtmalarını, hafifçe kotletnoy yendi ve sebze karışımı (soğan, havuç passerovannuyu, kabak inarezannuyu küpler soyulmuş toplu bir katman koymak, kalaylı turp). Tüm sbryzgivayut eritilmiş tereyağı, baharatlar ile, rulo olarak tamamlaması tutam, kravat halatlar ve fırında autoclaves kadar hazırlık için. Kalan suyu sular Kızartmak in the process of.
BİR koyun cinsinden söndürme
800 gr kuzu, 2 tablespoons eritilmiş tereyağı, 1 havuç, 2 soğan, 1 çorba kaşığı domates püresi, otlar, tuz, baharat - tadıyorlar. Garnitür için: 500 gr patates, 300 gr ve bezelye haşlanmış.
Et küçük parçalar halinde kesip sıcak yağda kızarmış soğan ile birlikte, havuç, domates püresi, zatemdobavlyayut biraz et suyu, baharat ve güveç yapılması kadar. Hazır et tuzlu ve otlar ile serpiştirin. Podayutotvarnye patates ve bezelye garnitür için.
KUYRDAK FROM Scars
Bu tedavi yara 1 kg, 600 gr akciğer of 400 g karaciğer, 200 kalp gr, 150 gr kuzu ve 300 gr kurdyuchnogo yağ, 2-3 soğan, 1 çay kaşığı karabiber çekiç, 3-4 lt vrovyh levha, yaklaşık 2 pial suyu, tuz - tadıyorlar.
Yara, ateş almak, kaynama sonra tuzlu su dökmek Treated, defne yaprağı, biber koyup, sonra soğutmalı ve küçük yara kusochki.Na kesip yumuşak kadar 1,5-2 saat primedlennom kaynar üzerinde yemek domuz yağı ile Pan, warmed kurdyuchnym kesip koymak küpler ve hafif kızartma 20 dakika sonra tekrar prozharivayut 10 dakika, bu livers, soğan, et suyu doldurmak ve bildirim getirmek ekleyin yara koymak kalp ve koyun eti, tuz ve çoluk çocuk, 5 dakika devam ekleyin.
KUYRDAK Tavuk
1 tavuk karkas 1 piala bitkisel yağ, 0,5 TSP siyah çekiç biber, 2 çay kaşığı tuz, 2 domates ve otlar - tat 2 soğan,. Bir garnitür için: 0,5 pialy pirinç, 2 tablespoons yağ, 50 gr tereyağı eritilir.
Tavuk parça halinde kesip sıcak bitkisel yağda kızartılmış ve tuzlu, yapılması kadar dilimlenmiş soğan halkaları, biber, su et suyu ve güveç ekleyin. Garnitür hizmet için haşlanmış pirinç.
Laghman
Hamurun için: 1 kg un, 2 yumurta, 1 çay kaşığı tuz, 1 piala su. Tuzduka için: 500 gram et, 300 gr yok için yağ veya yağ kurdyuchnogo, 300 gr lahana, soğan 3-4, 3-4 patates, 1-2morkovi, 3-4 domates, 5-6 dolek sarımsak, 2 Bulgar biber, tuz ve biber - tadıyorlar.
Dışarı rulo Cooked hamurun thinly, kes straws ve kalınlığı 4-5 mm küçültmeden. Olarak Haşlanmış, silinir, soğuk suda yıkanıp kaynar su, su stech.Dlya podlivy kurdyuchnoe yağlı et ve küçük dilim, patates kesilmiş ver - diced havuç, turp, lahana ve Bulgarca biber - straws, soğan - zil, domates - dilim, tuzlu Sarımsak - rubyat.V erimiş yağ geçen soğan, henüz sok.Dobavlyayut sarımsak, patates vermiyoruz et ve kızartma koyun, domates, biber ve havuç. Tüm iyice karışık ve kızartılmış yumuşak kadar. , Düşük ısı tam pişmiş kadar tuz, biber, turp ve lahana ve güveç eklemek su dökün.
SOZBA Laghman
Hamurun için: 1 kg un, 2 yumurta. Yağlama için 1 çay kaşığı tuz, 0.5 TSP pişirme soda, 1 piala su, 1 piala yağ. Tuzduka için: 500 gram et, 300 gr lahana, 3-4 soğan, 2 patlıcan, 2-3 Bulgarca biber, 2-3 domates, sarımsak 1 baş. Defne yaprağı, tuz, biber - tadıyorlar. Bu omlet için: 3 yumurta, süt ve 1 çorba kaşığı tuz bir çimdik.
Hamur zameshivaetsya ortalama krutosti, bir top olarak kayar, kumaş ve rasstaivaetsya 1 saat kapalı. Tuz tuz ve pişirme bir soda bir ıslatma çözüm (1 çay kaşığı ve 0,5 TSP gıda 0,5 pialy sıcak suda bir soda pişirme bu testi) sonra. Hamur obminayut iyi ellerde ve çözüm de bu absorbe vymeshivayut. Daha sonra küçük parçalar halinde düz bir kalem ile uzun flagellum içinde rulo bir ceviz, bir boyutu, hamur bölün. Flagellum iyice bir tahta üzerine yayılır ve sonra tek tek, uzun, ince ip içinde spini başlar petrol lubricates. Bu amaçla, kısa bir flagellum tur-dönüş, ve tablonun ortasında onu vurmak, 1 metre kadar uzatmak ve sonra yarım kıvrım ve ikinci bir çalışma yapıyorum. Vytyanuv erişte, içinde haşlanmış kaynar su tuzlu ve soğuk yıkanıp erişte kurma. Podliva, önceki tarifi gibi, ama daha fazla sıvı hazırlanmıştır. Tablonun Laghman obdaetsya kaynar su at hizmet, aşağı pialy için, önce podlivoy, top döküp kıyılmış omlet ile saçılmak.
Pilaf-ON KAZAK DILI
600 gr koyun eti, erimiş yağ, soğan 3 başkanları, havuç ve 5-6 adet büyük, 1 piala pirinç 3 tablespoons, 1 piala elma ya da kuru kayısı, tuz ve biber kuru - tadıyorlar.
In a well-Kazan yağ olarak warmed dilimlenmiş soğan halkaları koyun ve altın kahverengi kadar kızarmış. Bir kırmızı soğan kabuğu kadar kızartılmış olan et, büyük parçalar halinde kesilmiş. Sonra yumuşak kadar kıyılmış saman havuç, biber ve tuz ve kızartma ekleyin. İyi yıkanmış pirinç, kapak ve Kazana su oranı: pirinç 1 bölümünü - su 1,5 porsiyon bulunmayan dökmek. Plov bir raddeye çeşitli yerlerde daha iyi emilir yağ için prokalyvaya getir. Ince kıyılmış kuru kayısı veya kuru elma ve güveç ve yayılmasını düşük ısı bir saat için engel değildir üstünde. Cazan hazır plov ukutyvayut ile ve stand 10-15 dakika verin. Sonra plov çok karışık ve tabak üzerinde masaya hizmet overlaid.
Palau (pilaf)
Sogan chugunke olarak kızarmış, ve kuzu eti, tuz, biber, havuç, kıyılmış saman ve et koymak hala kızarmış. Sonra ince, kuru kayısı kıyılmış ekleyin ve pirinç yıkanıp. Ürünler obravnivayut slayt hazır kadar bir kapak altında su ve kaynamak instils. Çeşitli yerlerde alt kısmına yemek plov Veselka işlemek sırasında yağ dağıtmak için. Tamamlanan pilaf karışımı yavaşça Veselka.
Kuzu 80, rakam 100, su 150, Baranja eritilmiş domuz yağı 40, soğan 30, kuru kayısı veya elma 15, havuç 40, biber, tuzu kuru.
Taba-NAS (BUĞDAY EKMEK)
Un, maya, 1 çorba kaşığı tuz, 2 pialy sıcak su veya süt 2 tablespoons 1 kg.
Taba-ekşi hamur kimden NAN fırınlamak. Sıcak su veya süt küçük bir miktarı, maya maya boşanma için sıcak bir yerde un istavyat 2 tablespoons ekleyin. As soon olarak maya artacak, kalan su veya süt, tuz ve fabrikaları hamur koymak doldurun. Un için bu ekrana dikkatlice. Hazır büyük bir tencere içinde, sıcak bir yerde bir kapak, yer kalkmak için kapalı hamurun koy. Sonra hamur artış 2 kere, onu kesme tekrar pota kalkacak bırakılmıştır. Perebivanii ile Hazır hamur almayan. Büyük yuvarlak parça halinde olarak Pan miktarı 2 / 3 doldurmak için bölünür hamur Pan bağlı olarak. Skovoroda lubricates yağ, hamurun koymak ve rasstoyatsya 20-25 dakika verin. Sonra bir pan ve sıcak coals olarak gömmek ikinci kaplıdır. Bir süre sonra, Pan
ve diğer tarafta yeniden kapak kapağı açmadan kaldırılır ve coals olarak gömmek. Fırında ekmek kahverengi renk vardır. İki fırında ekmek modern koşullarda Fırında 200 Pan-20-25 dakika 220S içinde. Tamamlanan ekmek yemiş olabilir sıcak ve soğuk. Sıcak ekmek üzerine, sen tereyağı kesme koyabilirsiniz. Aynı reçete olarak yapılabilir Taba-domuz yağı ile NAN kurdyuchnym. Çeşitli yerlerde, hamur yağ lubricates, Pierce Biten var gibi Taba-NAN dilim domuz pastırması ve fırında kurdyuchnogo koydu.
KAZANZHAPPAY (ekmek, Kazan olarak pişmiş)
2,5 pialy un, maya, 1.5 TSP tuz, 1 piala süt veya su, ekşi krema veya tereyağı 1,5 tablespoons - tadıyorlar.
Hamurun bir Taba aynı şekilde hazırlanmıştır-NAN. Hazır yüzeyinde vputrennyuyu Kazana, iyi önceden üzerinde en fazla 1 cm ve yayılmış bir hamur dikiş kalınlığı dışarı rulo ve yağlama yağı ısıtmalı. Hamur snugly Kazan ve duvarlara, zaman pişirme dışında uyması gerektiğini, uzak düşebilir. Daha sonra hamur tüm yüzey üzerinde, Kazan ve coals üzerinden dönüm kaldırım ve pişirme ekmek başlar. 25 dakika sonra kazanzhappay, duvar Kazana çeşitli şekiller parçalarını kesip çıkarın hazır, lubricates tereyağı veya zevkinize ekşi krema. Kazanzhappay size 200S ile Fırında kurutmak olabilir. Bu durumda, Kazan ve döküm üstü gül demir tava.
BAURSAKI
Hamurun için: 3 pialy un, 10 gr maya, 0,6 pialy su, 0,7 pialy süt, 2 yumurta, 30 gr margarin, 1 çay kaşığı tuz, 1 çorba kaşığı şeker. Kavurma için: 1-2 pialy yağ.
Tüm bileşenlerin eklenmesini oparnym şekilde hazırlanmış olan hamur. Hamurun ipi kesip, parçalar halinde uzunluğunda 3-3,5 cm kesme, Hazır Onu 15-20 dakika ve kızartma sıcak yağ de mesafe verir.
Test Baursak (ürün)
Su ve maya olarak, şeker ve tuz ekleyin ekşi hamur hazırlayın. Rasstoyki serin zameshivayut hamur sonra, sosis şeklinde, daha sonra formu toplar 15 gram ağırlığında ve yağ bunları kızarmış dışarı rulo.
75 buğday unu, maya, 1 şeker, 5 kombizhir hayvan 15, tuz 1.
Shi BAURSAK (BAURSAKI ekmek)
2 pialy, 1 pialy su veya süt, 1 çay kaşığı tuz biraz fazla 0,5 TSP yiyecek bir soda 5 yumurta, un. Kavurma için: 1-2 pialy yağ.
Un, yumurta, soda, tuz ve süt zameshivayut hamur pişirme thinly, boyuna kesip sıcak yağ içinde kızarmış dışarı rulo.
Domalak BAURSAK
Hamurun için: 2 pialy krem, 1 piala unu, 3 yumurta, 2 tablespoons tereyağı, 1 çorba kaşığı şeker, 1 çay kaşığı tuz, 1 piala ekşi krema, toz şeker 1 piala. Kavurma için: 0,5 pialy yağ.
Bir elek ile lor kavga, bir yumurta, şeker, tuz ekleyin, un, eritilmiş tereyağı ve zameshivayut hamur. Parmak ve 20-25 için kesilmiş parçalar ile kalın ip içinde düzleştirilmiş d. kaynar su içinde kaynatilmis, ekranda yatmak yumuşak kadar aşağı akan su sağlar. Paniruyut un ve sıcak yağ içinde kızarmış çanak bir tablo yayılması üzerine altın kahverengi tsveta.Pered besleme kadar krem duş olarak, toz şeker serpiştirin.
KESPE BAURSAK
3 pialy, 1 çay kaşığı trinitrotoluen maya, 1 çay kaşığı tuz, 1 çorba kaşığı şeker, 150 gr kurdyuchnogo pastırma yaklaşık 1 pialy su, toz şeker 2 tablespoons un.
Hamur zameshivayut nasıl Taba için NAN sadece yumuşak. Oklava ile açmak ve şeritler üzerinde 110-155 gr ağırlığında kesip, bir parmak kalınlığında ve yedekte birbirine halinde dışarı rulo. Arama çalışmalarını sürdürür bağlanma ve biter. Orijinal gülü sıcak yağ içinde, kızarmış toz şeker serpiştirin.
SHELPEK
4-5 pial buğday unu, 1 piala Ayran veya çiğ süt, 2 tablespoons eritilmiş tereyağı, krema 2 tablespoons. 20-30 gr maya, 0,5 pialy su, 1 çay kaşığı şeker, 2 pialy bitkisel yağ.
Baursaki olarak Hamur zameshivayut, küçük parçalar halinde kesip, kendi kek dışarı rulo ve sıcak yağ içinde altın kahverengi kadar kızarmış.
Salma
Sorpy için: 1 kg koyun eti veya kemik, 2 soğan, 1 havuç, 25 gr kavurma soğan, tuz, baharat ve otlar için yağ - tadı ile sığır eti. Salma için: 1 piala un, 2 yumurta, 50 gr su veya et suyu ve tuz bir çimdik.
Un, yumurta, sochen ve kesim kendi içinde kareler 20 santimetre ilgili ölçme halinde dışarı rulo su zameshivayut hamur tuzlu. Salma suyu olarak kesme soğan, yasadışı tuz, defne yaprağı ekleyin kaynatilmis. Ne zaman otlar ile serpiştirin.
Salma-NAS
Hamurun için: 2,5 pialy buğday unu, 0,5 pialy su. 1 yumurta, 1 çay kaşığı tuz, tereyağı 4-5 masa kaşık. Yemek pişirmek için: 4-5 pial et suyu veya su.
Taze testi, sonra ince bir tabaka halinde dışarı roll ve küçük dörtgensel onu kesip 15-20 dakika mesafede verir. Pişmiş kadar su veya et suyu kaynar bunları Haşlanmış. Tablonun eritilmiş tereyağı olarak dowsed at hizmet sunulmaktadır.
LEPESHKO "DAMDY-NAS"
2 pialy un 1 çorba kaşığı maya, 1 çay kaşığı tuz, 0,7 pialy sıcak su veya süt.
Hamurun, bu Taba de hazır is NAN. , Rasstoyatsya 10-15 dakika ver parça halinde hamur kesme tamamlandı. Sonra ona kek formu ve son rasstoyatsya 10 dakika ver ver. Fırında ortasındaysa açılış önce kek nakoly yapmak. 20 dakika fırında 200-220oS içinde.
TANDYR-NAS
6 pial un, 50-60 gr kuru maya, 2 tablespoons tuz, 1,5 pialy su. Hamurun, bu Taba de hazır is NAN, birkaç kez vymeshivayut. Hazır kek hamuru yapılır ve son olarak vermek Gönderen
rasstoyatsya 30-40 dakika. Bundan sonra, orta bulunan rakam koymak-kek ve fırında fırında 200-220oS. Daha önce, bu kek özel fırınlar içinde, tandyrah pişmiş.
Belyashov
Hamurun için: 2,5 pialy unu, yaklaşık 1 pialy süt veya su, 0,5 TSP maya, 1 çay kaşığı şeker, tuz ve 1 çay kaşığı. Ve kıyma için: 600 gr koyun veya dana eti (ördek veya balık), 2 soğan, 0.5 TSP siyah çekiç biber, 2 çay kaşığı tuz, 0,5 pialy su. Kavurma için: 1 piala yağ.
Hazır vymeshivayut iyi hamur mayası ve kesilmiş olan rasstoyatsya 10-15 dakika ver küçük rulo, daha sonra hangi salmastra ortasındaysa uygun bu kek, dışarı rulo. Kek tamamlaması ve kenarları. Sıcak yağ içinde Fry, açık delik aşağı inme. Belyashov her iki tarafı da kızarmış. Ne zaman Belyashov unu, tereyağı ve lubricates ile podpylyayut değil kesme. Süt bir büyük kafes mincers et üzerinde (tavuk veya balık) soğan kesim eklenmesi ile hazırlanmıştır Belyashov için salmastra, siyah çekiç biber, tuz ve su.
Belyashov
Kek olarak ekşi hamur rulo ki, bu tam ortasında, nasıl rasstegaev için, test zaschipyvayut ve kenar vatka koymak ve düz şekli, kızartma ürünler yaparak. Et bu şekilde hazırlanan: et ve soğan ile birlikte bir kıyma makinesi ile, tuz, biber, su ve vymeshivayut eklemek geçirilir.
Hamurun için: Buğday unu 80, su veya süt, 10 maya, 2 şeker 2. Et için: 110 yağ, soğan 20, su 15, hayvan kombizhir 15, biber, tuz sığır eti.
KUYMAK (OLADE)
Asit testi için: 2 pialy un, 2 yumurta, 1.5 pialy süt veya su, 1 çorba kaşığı şeker, 0,5 TSP tuz, maya ve 1 çorba kaşığı. Taze hamur: 2 pialy un, 2 pialy süt, 10 yumurta, 1 çorba kaşığı şeker, yağ, 0.5 TSP tuz 2 tablespoons. Kavurma için: 1-2 pialy yağ.
Biten hamur, sıvı tutarlılık olmalıdır. Her iki tarafta da sıcak yağ ve kızartılmış Pankek küçük bölümler de Hamur inanç. Tablonun sulamak at krema veya tereyağı, bal hizmet önce, gönderebilirsiniz.
Cheburek
Et için: 400 gr koyun Eti, 2-3 soğan, tuz, Kara Kara Biber - tadıyorlar. Hamurun için: 3 pialy Unu, 1 piala, su, 1 çay kaşığı Tuz. Sözü için: 2 pialy Bitkisel yağ.
Ve kıyılmış koyun Eti ve soğan, tuz, perchat kıyma için. Un, onu parçalara çevirir gibi pies için, 2-3 mm kalınlıkta yatak dışında rulo kesme rasstoyatsya izin zameshivayut nekrutoe hamur sıcak tuzlu su demlemek. Orta sulu koymak salmastra isteminde, zaschipyvayut kenarları ve kızartma yağların büyük bir oranda.
SAMSA
Et için: 250 gr yağsız kuzu veya dana eti, 1 çay kaşığı yemeklik yağ, 1 çorba kaşığı pripuschennogo pirinç, 1 soğan, 1 çay kaşığı tuz, karabiber çekiç, 0,5 çiğ yumurta çimdik. Kavurma için: 0,3 pialy bitkisel yağ.
Zameshivayut taze hamur, daireler şeklinde, kenarları lubricates çiğ yumurta, bir salmastra, zaschipyvayut hilal ve kenar koymak dışarı rulo. Kızarmış yağ içinde. Et, yağ olarak, tuz, biber, pripuschenny pirinç eklemek kızarmış kıyma kıyma için, soğan passerovanny.
SAMSA TANDYRE olarak
Hamurun için: 1,5 pialy un, 1 çay kaşığı tuz, 0,5 pialy su. Et için: kuzu veya dana eti, 1-2 soğan, 1 çay kaşığı tuz, 50 g kurdyuchnogo pastırma, tat için, yer karabiber - yağlama için 1 çay kaşığı 400 gr kemiksiz.
Zameshivayut taze hamur. Onu 15-20 dakika, bu kek ve 40-42 g ve yoklama dışında parça ayrılmıştır rasstoyatsya ver. Orta-At eti ve domuz pastırması bit kurdyuchnogo koymak kek. Kaydır bir zarf şeklinde hamurun. Sebep sbryzgivayut su ve lepyat sıcak duvar tandyra üzerinde. SAMSA sbryzgivayut soğuk su, tandyr kapağı kapatın. SAMSA lubricates yağ tamamlandı. SAMSA size Fırında 300p 7 dakika fırında olabilir. Bu SAMSA sıcak kaplamalar ve sbryzgivayut su almak için.
SAMSA FROM Akciğer ve karaciğer
Hamurun için: 2 pialy unu, tereyağı 2 tablespoons, 0.5 pialy su, 1,5 TSP tuz. Et için: 450 gr akciğer of 170 gr karaciğer, 2 soğan, 1 tutam siyah çekiç biber, tuz - tadıyorlar. Bu sosu için: 1 çay kaşığı un, 50 g suyu ve.
Un, sıcak tuz çözüm ve zameshivayut nekrutoe taze hamur eklemek doğrulmak için sosis ve kesilmiş olarak adet 100 gram, dışarı rulo altında tartma olarak derinleştirilmesi koymak yağlıboya slayt döküp, bu et pişmiş koymak çekici. Kaydır bir üçgen şeklinde hamurun, yaprak ve yemekli üzerinde fırın koymak. Kıyılmış akciğer, karaciğer ve kalp hazırlanması için ayrı ayrı, passerovanny soğan, tuz, biber ve beyaz sıvı sos suyu ve un yapılan eklemek kıyma kaynatilmis. SAMSA subproducts gelen sıcak hizmet.
Balık Pasta
Hamurun için: 2 pialy un, 1 çorba kaşığı tereyağı veya margarin, 1 çay kaşığı tuz 0,5 çorba kaşığı maya, 2 çay kaşığı şeker, 1 piala su. Et için:, pasta yağlama için çırpılmış yumurta 1 çay kaşığı Pan yağlama için 420 gr balık fillets, 50 gr tereyağı veya margarin, 1 çorba kaşığı bitkisel yağ.
Mayalar hamur, 1 santimetre yatak kalınlığı dışında rulo, bezoparnym şekilde pişmiş ve yayılmış bir greased yağ tavası üzerinde. Yumuşak kadar hamur koymak için, ince kıyılmış balık, soğan, tereyağı veya margarin, tuz, perchat ve hamur rulo başka bir tabaka ile kaplı bit üzerine haşlanmış pirinç. Hamur iki zaschipyvayut katman ve 25-30 dakika süreyle sıcak bir yerde bırakın. Fırınlamak Fırında 220S at. Tamamlanan pasta çırpılmış yumurta lubricates.
KEK ET İLE
Hamurun için: 2 pialy unu, tereyağı 2 tablespoons, 0.5 pialy su, tuz - tadıyorlar. Et için: yağların 1,5 tablespoons yağlama için 400 gr yağsız kuzu, sığır eti veya saygachatiny, sarımsak, 0.5 pialy pirinç, tuz ve biber -, bu et suyu 3 tablespoons tadı için 3 diş.
Un, tereyağı ve su karışımı içinde çözülmüş tuz ile. Karıştığı otlezhatsya testi küçük parçalar halinde et kesmek için 2,5-3 chasov.Myaso üzerinde, yıkanmış pirinç, tuz ve sarımsak ekleyin perchat bir ıslak havlu verir.
Pan hazırlanan, böyle 6-7 mm hamurun kalınlığı koymak olan Pan kenarlarına yaptığı izi ve kenarları. , Yakın kek üst hamurun hazır et koymak için aynı kalınlıkta, ancak çapı daha küçük, eyalet ve zaschipyvayut bağlayın. Pasta In the center of the test durdurucuyu kapalı bir delik yapmak. 1-1,5 saat Fırında Lubricates yaglari kek ve fırında pişirmek. Ardından, bir mantar çekmek ve niyetle-kek çorbası, yeniden 30 dakika Fırında koy. Servis sıcak ve soğuk.
KEK ET, kanatlılarla
Hamurun için: 2 pialy unu, 3 tablespoons tereyağı, 3 tablespoons su veya et suyu, tuz - tadıyorlar.
Kek aynı şekilde bir önceki reçete olarak hazırlanmıştır. Bir kemik bir kuş sadece kıyılmış et.
Şeker ile SOMUN
2 tablespoons tereyağı, yaklaşık 0,5 pialy şeker, 1 piala bir deli.
Tereyağı kadar sıcak, yavaş ateş etmek şeker ekleyin. Cook kadar şeker tamamen zagusteet değildir çözülür. Orada tozlu somunlar ve iyice karışık eklendi. Düz çanak ve uyum konusunda ÜstKrkt. En şeker süslenmiş.
Chak-Chak
Hamurun için: 2,5 pialy unu, 3 yumurta, krem veya süt, bir tutam tuz, 1 çay kaşığı şeker 2 çay kaşığı tereyağı masla.Dlya şurubu: 1 piala bal şeker 2-4 tablespoons 1-2 tablespoons. Kavurma için: 1 piala ghee veya yağ.
Yumurta, şeker, yağ RUB tam ve hızlı bir şekilde vsypayut zameshivayut serin hamur tuz, süt veya su, un ekleyin. Seni, o kalınlıkta ince bir tabaka 4 milimetre INTO dışarı rulo 40 dakika rasstoyatsya ver. 15 milimetre ve uzunluğu arasında Kes şeritler ve 4 milimetre bir genişlik. Kind kızartılmış erişte ve kaynar ghee olarak altın kahverengi, ekranda yatmak kadar aşağı akışını sağlar.
Bal ve şeker bal (bir düşüş semisolid topu örnek özetlemek ve suya, çözülmüş değil düşürdü, ama bir top şeklinde zatverdivaet). Bu şurubu olarak Chuck, Chuck, tüm iyi ve smazynnye tereyağı çanağı bir değişiklik, slaytlar çanak şekli vererek karışık aşağı kaynatilmis. Chuck, Chuck, bir ceviz çekirdekleri veya şeker ile dekore edebilirsiniz.
PMS (SÜT)
Olan Kazak mutfak krema, kaymak, tereyağı hazırlamak, bir başlangıç kullanarak, katyk, süzme peynir, clabber kefir almak, süt moloko.Iz inek, koyun, Mares, deve ve keçi kullanarak
Serum. Inek, koyun ve süt, keçiler, yendi tereyağı, kısrak sütü ve diğer süt ürünleri hazırlamak clabber yapmak deve kimden kumys - Shubat vardır.
UYZ (colostrum)
Bu sadece rahim atmak kalın süt olduğunu. Kazakhs colostrum üç kategori: intikam uyz - siyah colostrum calving sonra (süt hemen); Sarah uyz - (süt döl ve besleme sonra elde olarak) bölünür; AC uyz - beyaz colostrum (süt, gün boyunca calving sonra elde). Sarı colostrum süt ile karışık, Mide ve barsak içine döküp, ve et ile kaynatilmis. Beyaz colostrum bir kova içinde, süt gibi, kaynamak toplanan ve içecek. Kitle rasploda hayvan colostrum During the period of one of the Kazakhs en favori ürünleri oldu.
IRIMSHIK (süzme peynir)
Koyun veya keçi sütü çok onun Daraltmak ve anne için daha düşük bir çift veya ısıtmalı inek's, Üretir. Maw ardından skisshee süt kaldırılır ve galeyana kadar kesilmiş sütün suyu gelen curds ve tam ayırma. Tamamlanan ürün renk turuncu ise. Kesilmiş sütün suyu onun çalıştırmak kapalı, rüzgar ve çantaya kuru ve sonra - güneşte. Irimshik, uzun süre saklanabilir ve kullanmak kurutma olmadan, ottsezhivaniya hemen sonra.
Kurt
Bir kaynama koyun, keçi ve inek süt, zakvashennogo ayranom hazırlayın. Güney Kazakistan'da, Kurt kısrak sütü yapılmış. Ekşi süt, zagusteniya kitle kadar sürekli pomeshivaya kaynatma. Soğutmalı kitle çantayı yerleştirilir ve asmak holschevy sıvı akışkan için. Curt olarak yumuşak tadı için, küçük bir parça yapılan, onları ahşap planks üzerinde kuru çıkarmak tuz ekleyin.
Sarısu
Kesilmiş sütün suyu kimden, yemek sonra lor yapılır. Serum Kazan düşük ısı üzerinde kalın, ağdalı kitle için özetlemek. Bu güzel, çeşitli şekiller ve kek yapmak ve kuru.
Sarısu, kullanılabilir ve taze değil, vysushivaya. Çikolata gibi tadı için, bazen halk için "Kazak çikolata olarak değerlendirilir göre."
SUZBE
Zakvashennogo Ayran gelen stsezhivaniya sıvı için holschevy torba haline döküp hazırlanmıştır. Zevkinize Ottsezhenny peynir, size podsolit olabilir.
BALKAYMAK (Tatlım ekşi)
Kazak ve ekşi yiyecek olarak çeşitli - ıslak olarak (çiğ süt üst kalın tabaka çıkarmadan) alma, bölünür kaynatilmis (üst kalın tabaka süt kaynatilmis çıkarmadan) alma. Yaglari kadar balkaymaka ham düşük ısı özetlemek ekşi için. Ve 8-10 dakika karışımı provarivayut kitle şeker, bal, un ekleyin. Çay ile servis yapabilirsiniz.
Sarah May (PETROL)
Tereyağı koyun, inek ve keçi sütü elde edilir. Genellikle, yağ krema gelen bu coşkulu üretilir. Ancak, petrol da uzun kırbaçlanan maruz sıcak zakvashennogo Ayran, üretilen bazı alanlarda. Pop-petrol kadar parçalarını toplamak için daha kolay bir büyük konteyner içine üzerine çırpılmış Ayran. Kalan sıvı içme veya Kurt yemek pişirmek için kullanılabilir.
ZHANYSHPA
1 piala darı, 3 tablespoons tereyağı, 2 tablespoons şeker. 3 tablespoons ekşi krema.
Millet, şeker ile yağ RUB iyice, daha, sonra da bir çok koymak ekşi krema ve karışımı ekleyin. Pialah hizmet.
Gentil
5 pial darı, 4 pialy irimshika, 2 pialy şeker, kuru üzüm, 2 pialy tereyağı 3 tablespoons.
Irimshik tolkut ve darı harç içinde. Ortaya çıkan kitle şeker ve kuru üzüm ile karışık, tereyağı ekleyin ve boşaltmak için harika. Hazır Gentil keskin sıcak bıçak kesildi.
SUTZHENT
1 piala darı, 1 piala süt, 3 pialy tereyağı, kuru üzüm, 2 tablespoons ezilmis kraker veya çerezler, ekşi krema 3 tablespoons 3 tablespoons.
The Boiling süt içinde yıkanıp buğday sonbahar uyurken ve yemek 5-8 dakika sonra kevgir veya elek yayılmıştı. Sonra buğday kuru üzüm, şeker, ezilmiş kraker veya bisküvi, tereyağı, krema ekleyin. Bütün bunlar iyice karışık ve basın altına yerleştirilir.
KAZYZHENT
2-3 pialy darı (paketleme), 1,5 pialy irimshika, 2 pialy kazy yağ, 3 tablespoons sahara.Psheno, yağ kazy, harç olarak irimshik yoğurmak. Şeker, soğutmalı ekleyin ve baskı altına koy.
BUĞDAY Fried
7-8 pial buğday, 1 piala kurdyuchnogo yağ.
Buğday arınmak, proveivayut ve sıcak su ile yıkanır. Kurdyuchnoe pastırma ince kesip sıcak Kazan olarak vytaplivayut. Kaldırılan cracklings, buğday yağı ve renk kırmızımsı için prozharivayut daha düşük. Sen sıcak süt ile yiyebilir.
KURGAK MAYSOK (KURU MAYSOK)
1 piala darı, tereyağı 2-3 tablespoons (veya 1 piala yağ suyu).
Bu çanağı hemen masaya hizmet önce hazırlanmıştır. Buğday, bu çıkmaz hangi iyi emprenye taneler mümkün değilse, tereyağı, koy. Millet sıcak su dökmek miyim ve sonra nabuhnut tereyağını, dayanmalıdırlar bu durumda çanak tadı biraz farklı. Eğer kazy kimden darı bandırmak sıcak suyu ve 20-25 dakika süreyle standı, bu kazy maysok olacaktır sağlar.
Millet Kurt
1 piala darı, 1 piala su, yağ Kurt 10 adet.
Kalın Kurt tolkut ve sıcak su ile soaked, standı 30-40 dakika verdiğiniz buğday ekleyin. Sonra tüm karışımı ve masada sunuyorlar.
TALKAN tereyağı ile
1 piala talkana. 0,5 pialy tereyağı.
Talkan kavrulmuş yapılan ve mısır darı, buğday, mısır, bir harç olarak tolkut ve sonra gözden geçirmek kabuklu. Kadar tereyağı emmemesi değildir Hazır talkan dikkatle tereyağı ile, masaj yapmak. Talkan da ekşi krema, süt, et suyu, su, veya çiğ yumurta ile karışık olabilir.
SORPA cilt darı ile (çorba)
400 gr buğday, 300 gr su, 1000 gr kemik, 100 gr havuç ve 1 çorba kaşığı tuz. Yeşil - tadıyorlar.
Ve razrublennye kemik Pot koymak, yıkanıp soğuk su ve 1,5 saat düşük ısı üzerinde yemek dökmek. Hazır et kaldırılır ve parçalar halinde kesilmiş ve stok filtre. Bu darı koyun ve 15-20 dakika pisirin. Havuç ve küçük küpler içinde soğan kesme ve kahverengi tereyağı hafifçe in suyu ekleyin. Kapağı sıkıca kapatın ve yemek 5-7 dakika. Hizmet önce masada otlar tutam.
PMS cilt darı ile (süt çorbası
Millet 450 gr, 3000 gr süt, 500 gr su, 50 gr tereyağı, 1 çay kaşığı tuz.
Yıkanıp buğday kaynar koymak süt tuzlu ve 1-2 dakika kaynamak ve sonra da alev kısaltabilir ve 15-20 dakika pisirin. Tuz ve şeker ekleyin yemek sonunda, önce ve masa üzerindeki tereyağı koymak hizmet önce.
TURNIYAZ
Millet 200 gr, 2000 gr süt, 500 gr su, 50 gr un 150 gr tereyağı, 1 çay kaşığı tuz.
Boşanmış su süt raddeye. Tereyağı ve boşanma ile Un hafifçe tost sıcak su. Bu karışımı olarak süt kaynar olarak eklemek darı rafine edilmiş ve düşük ısı üzerinde 10-15 dakika pisirin yumuşak kadar döküp olduğunu. , Tereyağı, ezilmiş, Kurt ekleyin ve bir kapak ve uprevaniya için 5-7 dakika bırakın.
Millet püresi ve Kabak
200 gr buğday, 750 gr süt, kabak 500 gram şeker 1 çay kaşığı, 0,5 TSP tuz.
Soyulmuş ve ince kıyılmış kabak, sıcak süt koymak ve 10-15 dakika pisirin. , Yıkanıp darı, tuz, şeker ve pomeshivaya ekle zagustevaniya kadar bir 15-20 dakika pişirmeye devam edin. Uprevaniya Su banyo veya fırın üzerinde 20-25 dakika ayarlamak için püresi Haşlanmış.
Ashshy sorpa Kazak yılında (çorba)
Sığır eti 10-15 g, tuz, biber ile serpiştirin ve sığır eti de kızarmış veya kurdyuchnom Satılık sağlıklı bir kabuk kadar parçalarını kesip, sonra ince kıyılmış soğan ve turp, kızarmış, inanç ve devam biraz sirke su ince kıyılmış sarımsak ve güveç enjekte eklemek kadar yapılır. Ayrı kökleri ile kemik suyu kaynamak. Bu gergin suyu olarak, soğan ve radishes, taze domates, dilim, yumurtalı omlet, küpler halinde dilimlenmiş olarak kesmiş ve provarivayut 10 dk güveç koy. Ne zaman kıyılmış otlar ile serpiştirin.
170 gr dana eti, dana eti yağ ve domuz yağı kurdyuchnoe 25 g, 25 turp G, soğan 50 gr karbonhidrat, 15 şarap sirke G, ve et suyu için kemik 100 gr karbonhidrat, 20 gr kökleri, domates 40 gr karbonhidrat, 2 gr sarımsak, yumurta 1 bilgisayar. Biber , otlar, tuz.
Ball-(tatlı çanağı) Kaymak
Soteynike provarivayut ekşi krema olarak, pomeshivaya kadar yüzey petrol katmanı oluşturduğu değildir. , Sonra unu, bal veya şeker enjekte iyi provarivayut 10 dakika heyecan ve hizmet.
200 ekşi krema, buğday unu 10, bal 20.
Balish (pasta)
Kuzu ve et, küpler halinde kesip, işlenmemiş pirinç, soğan, tuz, biber ve su ile birleştirmek. Krema ve tereyağ, tuz ve şeker ekleyerek konuşan Tereyagi çerezleri zameshivayut hamur ve iki 1 cm plastik kalın tabaka bir, eşit ona salmastra bir katman - ince kesilmiş tavuk fillets, ikinci katman ile kenarlarına zaschipyvayut kapsamına salmastra koymak Pan almak dışarı rulo. Zaman zaman test et suyu ve delme yoluyla infusing tarafından autoclaves olarak fırında kek. Sıcak servis yapın.
100 Un, tereyağı 20, ekşi 30 şeker, 5 yumurta 1 / 4 adet, 110 koyun, 100 tavuk, şekil 15, soğan 20, biber, tuz.
Kespe et (çorba)
Ve kaynar suyu olarak, passerovannuyu havuç, ince domashnyuu erişte ve kaynamaya koyun. Kadar 5-10 dakika için nashinkovanny çiğ soğan, biber, tuz eklemek pişirilir. Servis, yeşil saçılmak.
50 Dana, 40 buğday unu, yumurta? PC. 20 havuç, soğan 15, kombizhir hayvan 10, biber, otlar, tuz.
Kuyman (Pankek)
Ince akıtmak un olarak, iyice karıştırma, ve çiğ yumurta, iyi Veselka hamurun yendi sıcak tuzlu su instils. Bir saman Fry Pankek. Ne zaman su eritilmiş tereyağı.
30 buğday unu, yumurta 1pcs, tereyağı 10, su 70.
Kuyryk-domuz yağı ile (kurdyuchnym karaciğer) baur
Kurdyuchnoe büyük şişman kesme, Pot etmek, hızla bir raddeye getirmek ve kaynamak düşük ısı 15 dakika soğuk su dökmek. Daha sonra, karaciğer, tuz, biber girin ve yemek kadar yapılır. Ince dilim kesmek Üretir, karaciğer her dilim, kurdyuchnogo şişman bir parça koy. Servis otlar, garnitür - domates, cucumbers, bezelye, soğan saçılmak.
30 cucumbers tuzlu Karaciğer 150, domuz yağı kurdyuchnoe 50, bezelye 25 yeşil, domates tuz 30, soğan 10 yeşil biber, otlar, tuz.
Kuyrdak (podzharka Kazak)
Nashinkovanny soğan ve sakatat, küçük parçalar halinde kesip, domuz yağı kurdyuchnym de kızarmış. Yapılması kadar küçük bir et suyu, tuz, biber ve güveç ekleyin. Kuyrdak sığır eti, kuzu veya horseflesh hazırlanan olabilir.
170 akciğer, karaciğer (sığır eti) 110, 60 kalp, domuz yağı kurdyuchnoe 90, soğan 40, biber 0.5, tuz.
Manto koyun (köfte) ile
Küçük küpler içinde Yağ koyun kesip chooped repchatym ukom ile birleştirip, soğuk su, tuz ve biber. , Böylece kenarları ortada daha ince olduğunu ince yuvarlak kek 20 gr ağırlığında içine hamur dışında taze rulo Harika. Pastayı Açık, zaschipyvayut kenarları salmastra koy. 30 dakika için bir çift için Mantı kaynamak. Servis, sirke ile sulama suyu ve biber.
Un 75, kuzu 180, soğan 60, eritilmiş domuz yağı 5, (% 3) 25, kırmızı biber tozu, tuz sirke.
Manto kabak ile
Kabak küçük küpler olarak, ince kıyılmış pastırma ekleyin, hafifçe spasserovanny soğan, biber ve tuz kesildi. Gerisi - önceki tarifi gibi.
100 buğday unu, kabak 180, domuz yağı kurdyuchnoe 50, soğan 40, biber 0.5, tuz.
Et Kazak içinde
Ve 2-3 Adet et ağırlığının düşük Isı üzerinde hazırlık için kaynatilmis kg. Sonra ince geniş ломтями, suyu boşaltmak et, çiğ soğan, Biber, Tuz bir küçük parça eklemek kesildi. Presnya hamur, bu erişte için pişmiş olan suyu olarak kaynatilmis bir ince tabaka ve Kesme rombikami 8x8 cm, rulo halinde dışarı. Bir Plaka üzerine, Sulu, Onlar - soğan ve otlar İle pişmiş et koymak. Ayrı suyu Servisi piale.
220 Kuzu veya dana eti 260 veya 270 horseflesh, 50 soğan, 80 buğday unu, yumurta, 1 / 4 adet, 150 suyu, biber 0.1, otlar, tuz.
Solyanka Kazak içinde
Tereyağı olarak geçen Nashikovanny soğan, domates püresi ekleyin ve passerovanie devam ediyor. , Kaynatilmis, cilt ve salatalık dilim kesmek ve tohum soyulmuş ve passerovannym soğan ile bağlanmak, dilim, Biber, defne yaprağı, tuz ve yemek koymak 5-10 dakika suyu et, dil, kuzu ve horseflesh bir sausages, dökmek kaynatilmis. Sıcak köfte ve ekşi krema kaynatilmis hizmet.
100 kemik, 40 sığır eti, 25 kuzu sosis, kuzu kazy veya 25, 40 cucumbers tuzlu 40 sığır eti, 40 soğan, domates püresi, 25, tereyağında 15, ekşi 30, biber, defne yaprağı, kletsek için: Buğday unu dil füme 20, tereyağı, 5 yumurta 1 / 4 adet.
SAMSA Kazak içinde
Bir sıcak hamurun ve pasta 100 gr ağırlığında dışarı zameshivayut Tereyağı çerezleri nekrutoe rulo su tuzlu, her pasta ortasındaysa için soğan liverny ile et ve et koymak. Kek zaschipyvayut ve kenarları, ürünleri üçgen şekil veren, sonra yumurtaları ve autoclaves yılında fırınlamak lubricates.
70 buğday unu, tereyağında 12, su 20, bir yumurta, 1 / 10, 135, et, soğan 15.
Kazak üzerinde Sorpa (et suyu)
Kemik ile döş iki adet, bir toprak çanak koymak, tuzlu su dökmek ve düşük ısı üzerinde pisirin. 10 dakika kadar bezelye biber, defne yaprağı, diced soğan ve havuç pişmiş eklemek için. Piale olarak sorpu kulluk. Ayrı baursak açtı.
220 Dana, 20 soğan, 15 havuç, bezelye biber, defne yaprağı, tuz ve baursaka için: Buğday unu, 35 yumurta 1/8sht. Tereyagi 5, Tablo 5 margarin, şeker, tuz 3.
Turlietter (Kazak et meze)
Kızartılmış et, tavuk kaynatilmis kaynatilmis ve kazy veya koyun kesip ince dilim, çanak almak füme. Garnirkvashenaya lahana, bir paçavra soğan, dilimlenmiş elma, kuru üzüm ve dolu yağ, şeker, tuz ve biber ile karışık.
Sığır eti 60, Dil 55, kazy 20, 5 hayvan, 70 ekşi lahana, havuç veya elma mochenye 35 veya kuzu, tavuk 55, kombizhir füme 20 kuru üzüm, soğan ve 15, şeker 5, pamuk 15 yağ, biber, tuz.
Shashlik karaciğer
Karaciğer ve kurdyuchnoe domuz yağı küçük kareler veya çevrelerinde dikdörtgen bloklar 15-20 gr ağırlığında kesildi. Salo ve karaciğer karışık dize şişlemek ve kızartma Mangalia sıcak coals üzerine, belirli aralıklarla (1 tuz G litre su 100 tuz çözüm sulama). Servis, yeşil saçılmak.
Karaciğer () 40, domuz yağı kurdyuchnoe 60, Yeşiller 10, tuz çözüm% 10 buzağı.
BASTYRMA
800 gr koyun eti, 4 soğan, 6-7 domates, 5-6 cucumbers, yeşil soğan, tuz, biber - tadıyorlar. Bir şarap turşusu için: 6 masa masa kaşık sirke 3% durumda.
Koyun eti ve et (göğüs eti veya jambon), büy&u
Yorum (yok) | Yorum Yaz | Kalıcı Bağlantı
kazak halkının ortaya çıkışı ile ilgili efsaneler
http://yordam.manas.kg/ekitap/pdf/Manasdergi/sbd/sbd4/sbd-4-01.pdf dosyasının html sürümüdür. G o o g l e taradığı belgelerin otomatik olarak html sürümlerini oluşturur. Page 1 KAZAK HALKININ ORTAYA ÇIKISI ILE ILGILI EFSANELER VE XVIII. YÜZYILA KADAR KAZAK HANLIGI’NIN SIYASI DURUMU Dr.Orhan DOGAN ? Istanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Rus kaynak ve arsiv belgelerinde Kazak Hanligi’nin kurulusundan 1 XVIII. yüzyilin ilk çeyregine kadar süreyi kapsayan “Kazak halkinin tarihi” ile ilgili yeterli bilgi yoktur. Bu bilgi ve yazili belgelerin eksikligi yüzünden, Kazak Hanligi’nin siyasal gelismesi de yeterince aydinliga kavusamamistir. Nitekim biraz asagida görüslerine müracaat edecegimiz Kazak halkinin içinde uzun bir süre yasayan ve Kazak tarihi konusunda degerli çalismalar yapan ve bu yüzden “Kazak tarihinin Heredotu” olarak adlandirilan, Rus asilli bilim adami A.I. Levsin (1797-1879) de, bu dönemdeki belge ve kaynaklarin eksik ve yetersizliginden söz etmektedir. Bu makalede anilan dönem, kronolojik oldugu kadar önemlilik bakimindan da birbirini izleyen iki asamali bir yaklasimla ele alinacaktir. Bunlardan ilki, Kazak halkinin ortaya çikisi ile ilgilidir. Buna iliskin açiklamalara müteakip ikinci asamada Tavke Han dönemine kadar Kazak Hanliginin kurulusu ve gelismesi incelenecektir. Yukarida ismini zikrettigimiz Levsin, Kazak halkinin ortaya çikis tarihinin saglikli bir sekilde arastirilamayacagini, çünkü söz konusu halkin vakanüvislerinin ve tarihi kitabelerinin olmadigini belirtir. Kazaklarin bugüne dek muhafaza edilmis efsaneleri bulundugunu, ancak bu efsanelerin çok degisik ve büyük bir kisminin da anlamsiz oldugunu vurguladiktan sonra, bunlardan bir bütün olarak tarih derlemenin mümkün olamayacagini ifade etmektedir (Levsin, 1832, T.2:24). P.I. Riçkov (1712-1777) da, bu konuda, Kazaklarin kökeni ile ilgili güvenilir bilgilerin elde edilemediginden bahsetmektedir( Riçkov, 1896:70). Simdi de yukarida sözü geçen efsaneleri bugüne kadar geldikleri sekliyle, hiç degistirilmeden tafsilatli olarak verelim : ? Istanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Genel Türk Tarihi Ana Bilim Dali Arastirma Görevlisi. 1 XV. Yüzyilin ikinci yarisinin ortalari olarak bilinmektedir. Page 2 KAZAK HALKININ ORTAYA ÇIKISIILE ILGILI EFSANELER VE XVIII. YÜZYILA KADAR KAZAK HANLIGI’NIN SIYASI DURUMU 2 Efsaneler 2 : Birinci Efsane: Bu efsanenin tamami Yüzbasi Riçkov 3 ’un verdigi bilgilerden alinmistir. 1771 yilinda Rusya’dan firar eden Kalmiklari takip etmek için Kazak bozkir’ina gönderilen Yüzbasi Riçkov, uzun süre Kazak bozkirinda yasamis, bizzat halktan derledigi bu önemli bilgileri kaleme alarak günümüze kadar gelmesini saglamistir. “Kirgizlarin bazilari kendilerinin Kirim kökenli olduklarini ve Kirimdan kalkip bugünkü topraklarina göç etmelerinin sebebini Kirim Hani Kundugur’un ölümünden sonra ogullari arasinda çikan anlasmazliklara dayandirmislardir. Kirgiz- larin anlattiklarina göre Kundugur Han’in iki karisi ve her iki karisindan da çocuklari varmis. Ilk karisindan olan ogullari mirasi paylasma sirasinda ikinci karisindan olan yedi oglunu gücendirmisler; bunun sonucu olarak yedi ogul baba ocagindan ayrilarak bozkirlara göç edip kendileri gibi buraya göç etmek zorunda kalan sürgüne gönderilen 33 kisilik bir grupla birlesmisler. Kirk kisiden olusan bu eskiya grubu uzun bir müddet komsu topraklarda oturan insanlar üzerine yapmis olduklari hirsizlikla geçinmisler; sonunda kadin kaçirarak çogalmislar. Sorak Türkçe’de kirk anlamina geldigi için bu Kazaklara kirk Kazak denmis, baska bir deyisle kirk Kazak ya da kirk atli adi verilmis. Kendilerinden sonra gelenler atalarina verilen bu adi muhafaza etmisler. Ikinci Efsane: “Diger Kirgiz-Kazaklari kendilerinin Türkistan sakinlerinden olduklarini anlatirlar.Türkistan sakinleri arasinda Cingiz Han’in ogullari (nesli) döneminde 2 Bu efsaneler, Levsin’in ifadelerine göre, bugüne kadar geldikleri sekliyle toplanip, degistirilmeden tafsilatli olarak asagida verilmistir. Bkz. Levsin, 1832, T. 2, s. 24-31. 3 Nikolay Petroviç Riçkov (1746-1784). 1768-1774 yillarinda Kazakistan’a gönderilen ilmi arastirma ekibine katilmis olan bir Rus subayidir. 1771 yilinda Pallas’in emriyle Rusya’nin Volga bölgesinden kaçan Kalmuklari takip etmek için Rus ordusuna dahil oldu. Ordunun içinde Ulu-tav daglarina kadar gitti. Geçtigi yollarda çok önemli cografi. Tarihi ve etnografik materyaller buldu ve bunlari “Yüzbasi Riçkov’un Kirgiz-Kazak Bozkirlarindaki Günlügü” adli kitabinda yayinladi (S.Peterburg, 1772). Bkz. A.I. Levsin, (pod obsey redaktsiyey akademika M.K.Kozibayeva), 1996, s.435, Opisaniye Kirgiz-Kaysakskih ili Kirgiz-Kazaçih Ord i Stepey, Almati. Page 3 SOSYAL BILIMLER DERGISI 3 aralarinda anlasmazlik çiktigindan dolayi birkaç bin kisilik bir grup baba yurdunu terk ederek batiya (Don ve Kubana) dogru yola çikmislar, yol boyunca bugünkü Isim Irmagindan geçerken kendilerine ait bir at sürüsü geride kalmis, bu at sürüsünü getirmek için arkadaslarindan 33’ünü geri göndermisler. Bu adamlar at sürüsünü bulmuslar, ancak arkadaslarina bir türlü ulasamamislar. Iste bu sebepten dolayi Isim Irmagi kiyilarinda kalarak hirsizlikla geçimlerini saglamaya baslamislar ve “Kazak” adini almislar. Bu arada kadin kaçirarak degisik boylardan firar edenleri de kendi aralarina alarak kisa sürede çogalmislar ve ilk atalarinin sayisina göre 33 boy’a ayrilmak zorunda kalmislardir. Türkistan Hani Canibek çok güçlü oldugu için, kendilerini himayesi altina alma isteginde bulunmuslar, Han Isim ve onun akrabalarindan birini kendilerine hükümdar olarak kabul etmisler, böylece Kirgiz Kazaklarinin diger Hanlari kendi adlarini Isim Han’in torunlarindan ve Isim Irmagindan almislardir.” Üçüncü Efsane: “Pallas 4 , bazi Kirgiz-Kazaklarinin anlattiklarina dayanarak, Kazaklarin önceden Efrat yakinlarinda yasadiklarini o siralarda kendilerinin hükümdarlarinin bulundugunu, son hükümdarlarinin Yezid Han oldugunu, bu Han’in Türk tahtini ele geçirme niyetinde oldugunu, bu nedenle daha sonralari kendi hakimiyetinde bulunanlarin tamaminin Türkler tarafindan eski yurtlarindan kovuldugunu anlatir.. Yezid Han’in ölümünden sonra onun halki Nogaylarla yasamaya baslamis, daha sonra onlar tarafindan da kovularak Kirgiz Han’inin idaresine girmis (bugünkü yabani ya da sert Kirgizlar). Han, yeni uyruguna geçmis olan bu insanlari kendi ordusunda ileri güçler olarak kullanmis buradan da Kirgiz-Kazak adlarini almislar, baska bir deyisle Kirgiz Han’inin atlilari ya da askerleri anlamina gelen Kirgiz-Kazak adini almislar. Kirgiz-Kazaklari eninde 4 Petersburg Ilimler Akademisinin ilmi üyesi olan Alman asilli bilim adami Peter Simon Pallas (1741-1811), büyük bir cografyaci,biyolog ve etnograf’tir. 1768-1774 yillarinda Kazakistan’a gönderilen ilmi arastirma ekibinin basinda bulundu. Yapmis oldugu ilmi arastirmalar sonucunda üç ciltlik “Rus Devletinin Çesitli bölgelerinde Seyahatler” adli eserinde yayinladi (S.Peterburg, 1773- 1788). Bkz. Levsin, (pod obsey redaktsiyey akademika M.K.Kozibayeva) 1996, s.435. Page 4 KAZAK HALKININ ORTAYA ÇIKISIILE ILGILI EFSANELER VE XVIII. YÜZYILA KADAR KAZAK HANLIGI’NIN SIYASI DURUMU 4 sonunda Han’a ihanet ederek bugünkü kendi topraklarina göç etmislerdir”. Levsin, bu efsanenin bir Rus sinir sakini tarafindan degistirilmis ya da bazi seyler ilave edilmis olabilecegini belirttikten sonra, söz konusu efsaneyi Kazak Ordalari içinde dolasirken duymadiklarini ve bu efsanenin gerçek olabilecegine de inanmadiklarini ifade etmektedir. Dördüncü Efsane: “Kirgiz-Kazaklarinin çogu bir zamanlar Alatlar ya da Sibirya Tatarlari ile ayni halktan olustuklarini sanmaktadirlar; Iç anlasmazliklarindan dolayi Sibirya Tatarlarindan ayrilmislar; önceleri birkaç Sultan tarafindan idare ediliyorlarmis; Sultanlardan Alaç adinda birisi öteki Sultanlarin hakimiyetini de ele alarak halkin basina geçmis, Buhara’ya üç yüz askerle saldirmaya karar vermis; ancak yenilgiye ugrayarak savastan sonra sag kalan askerleriyle birlikte tutsak düsmüs ve Türkistan’a gönderilmis. Bu olaydan birkaç yil sonra ölmüs. Ancak ölümünden sonra da tutsak edilen askerler önceden oldugu gibi üç müfreze birligini (yüzer kisilik) muhafaza etmisler, birinci müfrezeye Büyük müfreze (Ulu Yüz), digerine Orta müfreze (Orta Yüz) ve üçüncüsüne de Küçük müfreze (Kiçi Yüz) adi verilmistir. Son zamanlarda tutsaklarin sayisi arttikça Orta müfrezeden Dair Hoca adinda biri insanlarin büyük bir kismini ikna ederek yabanci hakimiyetini baslarindan atmak istemis ve kendileriyle birlikte Or Irmagi kiyilarina giderek esaretten kurtulan arkadaslari kendisini han olarak tanimislardir. Dair Hoca’nin ölümünden sonra yerine oglu Kara Hoca geçmis, hakimiyeti altindaki topraklari Argin, Nayman, Kipçak, Uvak ve Girey adindaki 5 oglu arasinda bölmüs. Bu ogullarin içinden Argin, kardeslerini öldürerek tüm halkin hükümdari olmus ve halka da Arginliler adi verilmis. Orta müfrezeyi ya da ordayi kendilerine örnek alan Büyük ve Küçük ordalar da, Türkistan esaretinden kurtularak soydaslarinin yanina göç etmisler ve Mogol halklarini sikistirarak o topraklari ele geçirmislerdir”. Bu dört efsanenin dördü de 1820 yilinda Sibirya Gazetesinin birinci sayisinda yayinlanmistir. Page 5 SOSYAL BILIMLER DERGISI 5 Besinci Efsane: “Kirgizlarin bazilari kendi atalarinin çok eski zamanlardan beri Türk kavimlerinden biri oldugunu, Orus Han (ya da bazilarina göre Akniyaz) kendi hakimiyeti altindaki topraklari 3 oglu arasinda paylastirarak halkini 3 ordaya ayirmis. Orus ya da Akniyaz Kirgiz Kazaklarina göre önceleri Nogaylarin Nogay Han’inin bas komutaniymis. Ulanti adindaki Nogay Hani Timurlenk’in ölümünden sonra Ural, Ilek ve Or çevresinde yasiyormus; ancak daha sonralari Ulant Han’a hizmet etmekten vazgeçmis, Türklerle Mogollarin bazi kabilelerini ele geçirerek kendilerinin basina geçmis ve daha sonra bugünkü Kirgiz-Kazak topraklarinin tümünü eline geçirmis.” Altinci Efsane: “Bu efsaneye göre Kirgizlarin Volga irmagi kiyilarinda göçebe olarak yasayan Nogaylardan geldikleri ve anlatilanlara göre üç kardes olduklari, daha sonra Kirgiz bozkirlarina Rus askerlerinin Astrahan’i ele geçirmesinden sonra kaçtiklarini söylemektedir. Bu üç kardesten üç orda meydana gelmistir.” Yedinci Efsane: “Küçük Ordanin Çumyake boyu önceleri Kirgiz- Kazaklara bagli olmadiklarini, Türk kavimlerinden geldiklerini, kendi adlarini da Çumyake Han’dan aldiklarini, Çumyake Han’in Çingiz Han ile aralarinin açildigini ve ondan uzaklasarak kendisine bagli olanlarla Orta Kirgiz Ordasinin oturdugu topraklara gelip yerlestigini ifade etmislerdir. Torunlarindan Ay-sirim ise Sari-su irmagi yöresini isgal etmis, tek varisi olan kizini Alimovun ogluna vermis, böylelikle Kirgiz-Kazaklari ile birlesmis.” Levsin, Kazak tarihiyle ilgili Avrupali bilim adamlarinin çalismalarinda da bilgi bulunmadigini, dolayisiyla Kazaklarin Avrupa’da bilinmedigini açiklamistir. Dogu tarihçilerinin eserlerinde sözü geçen halkin tarihi ile ilgili hiçbir bilgi bulunmadigini, fakat her seye ragmen bunlar hakkinda kesin bir karar vermek istemedigini ifade ediyor. Page 6 KAZAK HALKININ ORTAYA ÇIKISIILE ILGILI EFSANELER VE XVIII. YÜZYILA KADAR KAZAK HANLIGI’NIN SIYASI DURUMU 6 Ancak bu halkin eski tarihinin ve kahramanliklarinin Pers ve Maveraünnehir tarihçileri tarafindan unutulmamis olabilecegini de hatirlatiyor (Levsin, 1832, T. 2:31) . “Kazak Tarih yaziciliginin geç bir dönemde baslamasi nedeniyle, onlarin ortaya çikisi ile ilgili bilgileri, çagdaslari ve devamli sekilde mücadele ettikleri Özbek tarihçilerinin eserlerinden ve çatismalari dolayisiyla da münasebet içinde olduklari kavimlerin tarihçilerine yansiyan bilgilerden ögrenmekteyiz” (Alpargu, 1996:5) . Bütün bu olumsuzluklara ragmen Kazaklarin ortaya çikisiyla ilgili birçok çalismalar da yapilmistir. Simdi bu çalismalari degerlendirmeye çalisalim: Levsin’in bu konu ile ilgili, Babür’ün Hatiratindan naklen almis oldugu ifadelerini aktariyoruz: “Kirgiz-Kaysak 5 lar’in terkibine çok sayida kabile 6 girmis ve dogal olarak her kabile torunlari digerlerinden farkli olarak kendi kökenleri ile ilgili degisik efsanelere sahiptir.” ? Bu halk çok eskiden beri Asya’da bilinen ve çok sayidaki Türk kavimlerinden birini teskil eden bir topluluktur. Ayni zamanda eski dönemlere ait olma bakimindan Nayman ve Kirgiz kavimleri kadar eskidir. Cengiz Han’in hakimiyetine girmis olmasina karsin onun ölümünden sonra oglu Jo-çi’nin hakimiyetine geçmis ve Altin Ordaya mensup olmasina ragmen kendi Hanlari her zaman var olmus, bunun yani sira kendi hükümdarlarinin buyrugu ile zaman zaman Çagatay Ordasina kimi zaman Almalik Ordasi’na, kimi zaman Taskent Ordasi’na bagli kalmis olan bu halka daha sonra “Mogul Ulusu” adi verilmistir. Ju-çi ve Çagatay’in güçlü hakimiyetlerinin zayiflamasi ve dagilmasindan sonra boylarin çogunda (özellikle göçebe boylarda) iç çekismeler baslamistir. Bütün bunlarin sebebi de Çingiz Han’in ogullari ve torunlari arasindaki ihtilaflardir. Bu durumdan istifade ile aralarinda en fazla 5 Rus bilim adamlari bütün yazilarinda Kazaklardan “Kirgiz-Kaysak” ya da “Kirgiz” olarak bahsetmektedirler. Levsin de bunu devam ettirmistir 6 Kazak tarihçisi Emirbekov kabile mi, asiret mi, boy mu? meselesinin Rus ve Kazak Literatüründe açikliga kavusturulmus oldugunu, Kazak’larin büyük asiretlerinin bazen “kabile” bazen “boy” bunlarin alt kollarinin ise “Boy alti”, “bölüm-kisim” diye adlandirildigni belirtmektedir. Kazak literatüründe ise bunlarin tamaminin “asiret” olarak geçtigini ifade etmektedir. Buna göre Kazaklar’in büyük asiretlerinin “kabile”, kabilenin alt kollarinin ise “asiret gruplari”, asiret gruplarini teskil edenler ise “asiret” diye adlandirildigindan bahsetmektedir. Bkz. S., Emirbekov, 1994, s. 16, “Kazak Juzderinin Payda Bolui Turali”, Kazak Tarihi, No 3, Almati; Bir baska kaynakta da Kazaklarin üç Ordasinin da ayri ayri kabilelere bölündügü açiklanmaktadir. Buna göre Büyük Orda 4, Orta Orda 4 ve Küçük Orda ise 3 kabileden olusuyordu. Her kabile ise soylara ayrilmaktaydi. Büyük Orda 18, Orta Orda 37 ve Küçük Orda da ise 35 soy vardi. Soylar da kendine göre bölüm ve alt bölümlere ayrilmisti. Bkz. R. V., Suleymanov- V. A. Moisyeyev, 1988, s.11, Iz Istorii Kazahstana XVIII. Veka, Alma-Ata. ? Levsin, 1832, T.2, s.30. Page 7 SOSYAL BILIMLER DERGISI 7 güçlenen Maveraünnehir ve Harezmi ele geçiren Özbekler olmustur. Ancak Özbekler, bassiz kalan halklarin hepsini egemenligi altina alamamistir. Bunlardan bazilari Kirim Tatarlariyla birlesmis; bir kismi Kazan Tatarlariyla, geri kalan dördüncü grup ise Kazak’larla birlesmislerdir. Bu hadiseler Altin Orda’nin dagilmasiyla meydana gelmis ve bu çekismelerin sonucu olarak çogu Kazak halki içine girmistir. Böylece 16. yüzyilin basinda Kipçak Bozkirlarinda iki güçlü hakimiyet ortaya çikmis; Birincisi Dadam Han hakimiyeti altinda bulunan Mogul Ulusu; ikincisi Kazak Hani Aslanin hakimiyeti altinda bulunanlardir. Bu iki gruptan en güçlüsü Aslan Han’dir. Çünkü savasa hazir, 400.000 kisilik kuvvete sahiptir. Hindistan’da ünlü büyük Mogol Imparatorlugunun kurucusu padisah Babür böyle yazmaktadir” diyor 7 . Riçkov ise Kazaklarin kökeni ile ilgili Tatarca’dan çevrilmis bir tarih kitabindan bahsetmektedir. Bu kitabin Boris Godunov’un hükümdarligi zamaninda ve Onun yaninda Rusya’da Iran elçisi olarak görev yapmis olan kisi tarafindan kaleme alinmis olup kisaca söyle denmektedir: “Atalarin atasi Nuh, Afet adindaki ogluna Gündogu tarafini miras olarak birakmistir, Afetten Türkler ya da Türkmen halklari ortaya çikmistir, Afete ise daha sonralari Abulca Han adi verilmistir. Çadir kurdugu yaylalar Artav ve Kertav adi verilen büyük daglarda bulunuyormus, kislak yeri olarak ise yine bu yörelere yakin bir yere bir sehir kurulmus; zaman zaman ise Afet, Borsuk ve (Karakorun) yakinlarinda çadir kuruyormus daha sonra buraya Pilyas adinda bir sehir kurulmus, bu sehir Kirgiz bozkirlarinda bilinmektedir. Sülalesinden aralarinda Tatar ve Mogol hanedanlarinin ilk kurucusu yüce Oguz Han’in da bulundugu çok sayida halklar ortaya çikmis... yukarida adi geçen Tatar tarihinde belirtildigine göre Oguz Han sülalesinden ve çocuklarindan Büyük Tataristan’da birçok halk ortaya çikmistir, Oguz Han o yörenin ülkelerini ve bölgelerini uzun yillar devam eden hükümdarligi sirasinda kendi hakimiyeti altina almis ve tek basina hükümdar olmustur. Nihayet bu gibi büyük zaferlerden ve çok sayida fetihlerden sonra Oguz Han büyük bir tören düzenlemis, bu törene kendisinin tüm çocuklari, kendi emri altinda bulunan tüm hükümdarlar, bununla birlikte kendi askerleri de bu törende bir araya gelmis ve o sirada Oguz Han altin tahtina oturmus, herkese basarilarina göre toprak ve ulus dagitmis, her birine ayri ayri adlar vermis, mesela o siralarda Türkistan civarinda ve Irtis irmagi kiyilarinda bulunan halka Nayman demis, digerlerine Kipçak, Kurlay, Neur, En, Eur, Kaskin, Saldjaut ve Celair adlarini vermis, bununla birlikte her birine birer tamga vermis; bugün de benzeri adlar Kirgiz-Kazaklari arasinda kullanilmaktadir, mesela Nayman 7 Yukaridaki paragraflar Levsin, 1832, T. 2, s. 42-43’den özetlenmistir; Buna mukabil R. R. Arat’in Türkçe’ye kazandirdigi Babür’ün hatirati (Vekayi Babür’ün Hatirati , C. I-II, TTK., Ankara, 1987 2 ),’nda Levsin’in belirttigi konuyla ilgili bilgiye rastlanilamamistir. Ancak Babür’ün hatiratinda Kazak adinin hangi manayi ifade ettigi konusunda bilgiler bulunmaktadir. Page 8 KAZAK HALKININ ORTAYA ÇIKISIILE ILGILI EFSANELER VE XVIII. YÜZYILA KADAR KAZAK HANLIGI’NIN SIYASI DURUMU 8 asiretinden Orta Orda da çok sayida insan vardir, bu insanlarin basinda hükümdar olarak Barak Sultan bulunmaktadir, iste bunlari göz önünde bulundurarak Kirgiz-Kazaklarinin ayni asiretten meydana geldiklerini söylemek mümkündür. Sözü geçen halk çok eski zamanlarda daha kalabalik bir sekilde buralarda oturuyormus; ancak Kirgiz-Kazaklarinin bugünkü çadir kurduklari yerlerde yasayip yasamadiklari hakkinda sözü geçen tarihte belli basli bir bilgi bulunmamaktadir, ancak Oguz Han’in hükümdarligi zamaninda Kirgiz-Kazak- larinin Organe Irmagi kiyilarinda bulunduklari bilinmektedir...Çingiz Han ilk kez Nayman asiretinin Hani olmus, diger asiretleri de hakimiyeti altina alarak Tatar monarsisini kurmustur...(Çingiz Han ve seleflerinin çogu bugünkü Orenburg yakinlarinda Yayik Irmagi kiyisinda çadir kurduklari bilinmektedir. Yayik bozkirlarinda çadir kuran bugünkü Kirgiz-Kazaklari kendilerini Sara- Kaysak olarak tanitmaktadir, ki Arapça’da bozkir Kazagi anlamina gelmekte- dir; ancak Kazaklarin çogu kendilerini sadece Kaysak (kazak) olarak tanitmak - tadir. Sara ise Kazakça’da sari anlamina gelmektedir...” (Riçkov, 1896:71). . Kazak halki, Kazak topraklarinda yerlesmis olan eski asiret ve topluluklarin birlesmeleri sonucunda meydana gelmistir. Bu topluluklarin en önemlileri sunlardir. Uysunlar, Kanglar, Kipçaklar, Dulatlar, Arginlar v.d. 1219-1221 yillarinda Kazak topraklari Mogollarin istilasina ugramistir. Mogol istilasi ülkenin üretimini inkiraza ugratmis, Kazak Ordalarini yüzlerce yil geriye götürmüstür. Mogollarin Kazak Ordalarini istila ettigi dönemde bir kisim göçebe Mogol asiretleri Kazak topraklarinda kalmislardir. Türkçe konusan yerel halk için bu asiretler azinlik olarak kalmislardir. Bu durum Kazak nüfusunun bir topluluk olarak meydana gelme sürecini yavaslatmistir. Ancak zamanla bu Mogollar yerel halkin dilini, kültürünü kabul ederek Kazaklar arasinda erimislerdir. Bu durum Kazak nüfusunun bir topluluk olarak meydana gelme sürecini yavaslatmistir. 14. yüzyilin basinda Kazakistan’da “Ak Orda” adinda yeni bir Hanlik kuruldu. “Ak Orda” Cengiz Hanligi tarafindan yönetildi. Hanlik Semireçye ve Dogu Türkistan’i elinde bulunduruyordu. Yörenin gerçek sahiplerinin Türkçe konusan “Dulatlar” oldugu anlasil- mistir. Ak Orda’nin düsmesinden sonra Kazak topraklarinda 15. yüzyilin baslarinda “Nogay” ve “Özbek” adi altinda iki Hanlik kurulmustur. Özbek Hanliginin içine “Dulat- lar” ve “Uysunlar” ve bölgedeki birkaç asiret disinda, Kazak Bölgesindeki topluluklar ve asiretler girmislerdir. Hanlik bir tek isimle anilmiyordu; Komsu halklar onlari Özbek- Kazaklar diye adlandirmislardir. Hanlik içinde mütemadiyen iktidar mücadelesi olmustur, bu mücadele özellikle Ebu’l-Hayir dönemi (1428-1468)’nde artmistir(B.S.E., 1953². T.19:327,328; Mukanov,1994:4-5; K.S.E., 1975, T.6: 382, 261). Ayrica Mogol kabilelerinin mütemadiyen Türk boylarina baskinlarini Özbek Hani Ebu’l-Hayir’in bir türlü önleyememesi üzerine Özbek toplulugundaki bazi Türkler, töreye göre “halkini koruyamayan hükümdari hükümdar olarak kabul etmeyerek” Özbek toplulugundan ayrilmislar ve kuzeye dogru çekilmislerdir. Iste bu topluluga “Kazak” adi Page 9 SOSYAL BILIMLER DERGISI 9 verilmistir(Saray, 1993:17). 1466 yilinda Özbek toplulugundan ayrilan bu grubun önderligini Barak Han’in ogullari Kerey ve Canibek Sultanlar yapmislardir 8 . Ancak Kazak tarihçisi Salgarauli, Kerey ve Canibek Sultanin Barak’in oglu oldugu görüsüne katilmamaktadir(Togan, 1981²:36:Emirbekov, 1994:15). Ebu’l-Hayir’dan ayrilip Mogalistan’a giden bu gruba Mogalistan Hani Isan Buga Han tarafindan özel saygiyla kabul edilerek kendisine ait topraklarin batisinda bulunan Su (Çu) Irmagi Bölgesi ile Kozbasi bölgesi verildi( Salgarauli, 1992:40) . Ilk defa “Kazak Ülkesi” adi iste tam bu sirada Kazaklarin Su (Çu) ve Talas irmaklarinin kiyisina yerlestikleri sirada kullanildi( K. S. E., 1975, T. 6: 384) . Canibek ve Girey Hanlar, yanlarindaki Özbeklerle birlikte Mogalistan’da bir süre baris içinde ve mesut bir sekilde yasadilar. 1468’de Ebu’l-Hayir Han’in ölümünden sonra Özbek Toplulugundan bir grup (yaklasik 200.000 kisi) Girey ve Canibek Han’in yanina göç ettiler. Böylece “Özbek-Kazak” toplulugu meydan geldi( Alpargu, 1996:8) . Özbeklerin “Özbek”, “Kazak” ve “Mangit-Nogay” gruplarina ayrilmasi Idil Havzasinda degil, Sirderya Havzasinda yasadiklari zamanda meydana gelmistir( Togan, 1981 2 :34) . Daha sonra onlar Kazak Hanligini kurdular ve Girey (Kerey) Han tahta oturdu( Salgarauli, 1992:40; Mukamet Kanuli, (Çev. Ahad Kojebekov), 1994:41) . Jeti-su Bölgesinde kurulan Kazak Hanligi 15. yüzyilin son on yilinda ekonomik bakimdan güçlenip sinirlarini genisletmeye basladi. Fakat 15. ve 16. yüzyillarda Hanlik sinirlari iç ve dis politikaya göre bazen genisleyip, bazen daraldigi için kesin olarak belirli degildi( K. S. E., 1975, T: 6:384). . Ancak Levsin’in eserinde yer alan bilgiye göre 1587 yilinda çizilmis olan bir haritada Kazak topraklari “Tatar Kazaklari Topraklari” olarak gösterilmektedir (Levsin, 1832, T. 2:46) . Yukarida da belirtildigi gibi 1465 yilinda 200.000 kisilik bir Kazak toplulugu çok geçmeden diger Türk boylari ile, Mogol urularindan Nayman, Calayir ve Duglatlarin da katilmasiyla bir milyonluk Kazak Birligi meydana gelmistir( Arat, “Kazikistan”, I. A., C.VI:499; B. S. E., 1953 2 ,T. 19:318; Aspendiyaroviç, 1994:31) . Kazaklar’in kendi tarihlerinin baslamasi Türk-Mogol urug ve kabilelerinden ayrildiktan sonra olmustur( Aspendiyaroviç, 1994:32) . “Güneyde yerlesik Özbekler ve Tacikler, kuzeyde Moskova Çarligi, doguda Mogalistan ve Sincan sinir komsulariydi”( Aspendiyaroviç, 1993:93) . Kazaklarin yasadiklari topraklarin hakimi durumundaki Isen Buga Han’in bir süre sonra ölmesi ve Mogolistan’da çikan karisikliklar Kazaklari büyük ölçüde etkiledi. Özbeklerdeki karisik ortamdan istifa ederek eski yurtlarina dönmek ve Özbek tahtini ele geçirerek Girey ve Canibek hanedanini olusturmak Kazaklarin temel hedefi idi. Bu maksatla Dest-i Kipçak 9 ’a yönelmisler ve faaliyetlerini tamamlamaya çalismislardir. Bu 9 Dest-i Kipçak tabiri Kipçaklarin oturduklari ve yayildiklari sahayi ifade eder. XI. yüzyilin ortalarindan XIII. yüzyilin ilk yarisina kadar olan devrede Kipçak Hanliginin hayat sürdügü bölgedir. Dest-i Kipçak, doguda Irtis Irmagindan baslamakta, Bati Sibirya’yi Hazar Denizinin ve Page 10 KAZAK HALKININ ORTAYA ÇIKISIILE ILGILI EFSANELER VE XVIII. YÜZYILA KADAR KAZAK HANLIGI’NIN SIYASI DURUMU 10 sirada meydana gelen gelismelerle, Özbekler topraklarinda tutunamayarak göç etmek zorunda kalmislardir. Bir süre sonra da Ebu’l-Hayir Han’in eskiden hakim oldugu topraklar onun torunu olan Muhammed Sibani Han’in eline geçmis, böylece Girey ve Canibek’in, Özbek topraklari ve Özbek devleti ile ilgili planlari suya düsmüs oldu( Alpargu, 1996:9-10; K. S. E., 1975, T. 6:387) Yaklasik olarak 1480 yilinda Canibek Han vefat etmis, yerine Girey’in ogullarindan biri olan Burunduk 1511 yilina kadar Kazaklarin Hani olmustur( Alpargu, 1996:10; Hayit, (çev. A. Sadak) 1995:8; Saray, 1993:18) . Kazak Hanlari dis politikada önce Dogu Desti Kipçak memleketlerinin eski ekonomik ve siyasi merkezi olan Sir-Derya boyundaki Siginak, Savran, Otirar, Yesi (Türkistan) ve diger sehirlerde kendi hükümranliklarinin kuvvetli olmasi için çalistilar. Bu dönemde onlarin en önemli rakibi Dest-i Kipçak bölgesindeki Ebu’l-Hayir Han’in torunu Muhammed Si’bani Han da, Kazak topraklarindaki halki yönetmek ve daha sonra Orta Asya’daki Timur sülalesine bagli topraklari hakimiyeti altina almak için, Kazak topraklarinin güneyindeki bu sehirlere dayanmak istedi. Dest-i Kipçakta Türkistan sehirleri için Kazak Hanlari ile yaptigi mücadele sonucunda, 15. asrin sonunda Sir-Derya boyundaki bir çok sehir Kazak Hanlarinin eline geçmis ve Seybani sülalesi Orta Asya’ya çekilmek zorunda kalmistir( K. S. E., 1975, T. 6:387) . Kazaklar, Burunduk Han’in Dest-i Kipçak arazisi üzerinde yogunlasan bu mücadelesi sonucunda ve Özbeklerin Dest-i Kipçak’i kesin olarak terk etmeleriyle bölgede etkin ve güçlü bir konuma geldiler. Ancak Burunduk Han Özbek Kazaklarini hakimiyeti altinda birlestirmeye çalisti ise de, bunda muvaffak olamadi, bir süre sonra rakibi olan Buhara Özbeklerine siginmak zorunda kaldi ve daha sonra da orada öldü (Hayit, 1995:11) . Kendisinden sonra tahta geçen Kasim Han (dog.1445-ölm.1523), bazi kaynaklara göre 1503( Hayit, 1995:11-12) , bazilarina göre ise 1511’den itibaren Kazaklarin Hani oldu( Zimanov, Öserov, 1989:136) . 300.000 kisilik bir ordu meydana getirdi( Arat, “Kazakistan” I.A.:499) ve Kazaklari kendi hakimiyeti altinda birlestirmeyi basardi( Hayit, 1995:11) . Bu yüzden Kazaklarin yükselis dönemi, Kasim Hanla baslamistir diyebiliriz. Burunduk Han’dan sonra idareyi ele alan Kasim Han Kazak Hanligini güçlendirmenin yollarini aramaya baslamistir. Çesitli topluluklarin katilmasi sonucu çevresinde bir milyona yakin insan toplanmistir. Kasim Han, adil ve kendi döneminde Kazaklara Karadenizin Kuzeyindeki bozkirlari da içine aldiktan sonra Dest-i Kipçak’in batidaki siniri Karpat daglarina dayanmaktadir. Dest-i Kipçak ayrica, güneyde Kirim’i içerisine alarak, kuzey Kafkasya’daki Kuban ve Terek Irmaklari sinir olmak üzere Hazar Denizine, Aral Gölüne ve oradan da Sirderya boylarina kadar uzanmaktadir. Kazak Bozkiri ifadesi ise, tabii bir sinir olmayip, Dest-i Kipçak’in içindeki siyasi bir sinir olarak Kazaklarin bulunduklari sahayi göstermektedir. Bk. Alpargu, 1996, s. 12. Page 11 SOSYAL BILIMLER DERGISI 11 hasmet kazandiran önemli bir hükümdardir. Kazaklar Kasim Han zamaninda bir devlet sahibi olmuslar, hatta bir de bayraklari olmustur( Alpargu, 1996:14-15). Her kabilenin büyük bir bayragi, her asiretin de kendine özgü bir nisani bulunuyordu ki, bu bayraklar baris zamaninda özenle muhafaza edilip yalniz savas sirasinda ortaya çikariliyordu( Levsin, 1832, T. 3:51). Kasim Han döneminde büyük ve güçlü bir memleket olan Kazak Hanligi, bagimsiz bir dis siyaset yürüttü, Moskova ile münasebet kurdu( K. S. E., 1975, T. 6:386- 387) . 1510 yilinda Orta Asya hükümdari olan Muhammed Sibani’nin ordularini yenerek Taskent ve Türkistan çevresi ile birlikte Türkistan sehirlerinin büyük bir kismini ele geçirdi. Daha sonra bu sehirlerin büyük bir kismi yaklasik bir buçuk asir Kazaklarin elinde kaldi ve bu sehirler XVII – XVIII. yüzyilin basinda Kazak Hanliklarinin ikamet ettikleri yerler ve siyasi merkezleri olmustur ( U.P.I.K.D.V.D.N.D., 1992:41) . Onun Hanlik kurdugu bölge, batida Sirderya’nin güney sahillerinden baslar, güneybatida Türkistan sehirlerine kadar ulasir ve güneydoguda Yedisu irmaginin kuzey bölgesindeki daglar ve düzlükleri kapsar. Kuzeydoguda Uludag tepecikleri ile Balhas Gölüne dayanir, kuzeybatida ise Yayik irmagi düzlügüne kadar uzanir ( Zimanov,Öserov, 1989:136). Bu dönemde Kazaklarin sayisi bir milyona, asker sayisi ise 300.000’e ulasti ( Mukamet Kanuli, 1994:46). Kasim Han kendi siyasi durumunun kötülestigi dönemde halkin ve beyler surasinin uzun zamanlardan beri süregelen düsüncelerine karsi çikmadan, aksine onlarla ittifak yaparak, seriati tamamen kaldirmis, halkin istegine uygun ve eski devirlerden beri onlara anlasilmasi kolay gelen eski “yargi” kanununu yeniden kuvvetlendirerek halkin onayini almisti. Böylece halk Kasim’in seriati kaldirip, eskiden gelen beyler kaidesi olan “yargi”yi takdir etmesini, “Kasim Han’in kaska yolu” diye adlandirmistir ( Zimanov, Öserov, 1989:137). Kasim Han’in ölümünden sonra (ölm.1523?) 10 Kazak Hanligi zayiflamaya basladi. Sultanlar ve ileri gelen Kazak Asiret Reisleri ve Beyler arasinda iç mücadele basladi. Bu durum dis siyasetine de etki yapti ( K. S. E., 1975, T. 6:386, 387) . Kasim Han’dan sonra yerine geçen oglu Tahir Han (1523-1533), Mamis, Baydas (1533-1534), Barak ve Dervis Hanlar, Kazak birligini yeniden kurmaya çalistilar, ancak basarili olamadilar ( Saray, 1993:18; Hayit, 1995:12) . Ancak, Kasim Han’in oglu Ak-Nazar (veya Hak-Nazar) (öl. 1581), bütün Kazaklari kendi idaresi altinda birlestirmeyi basardi. Oglu Sigay Han Özbeklerin müttefiki oldu. Kalmuk’larin “Yedisu Bölgesi’nin dogusuna saldirmasi; Nogay Ordasi ve Sibirya Hanliginin saldiriya hazirlanmasi, Moskova’nin 1552’de Kazan, 10 Kasim Han’in ölümü tarihiyle ilgili gerek Rus, gerekse Kazak ve Türk literatüründe farkli tarihler verilmistir. Bazi kaynaklara göre 1518. Bk. Zimanov S.Z.,-Öserov, N.I., 1989 s.136; Arat, “Kazakistan”, I. A., s. 499’da 1520; Saray, 1993, s. 18’de 1523; ve diger farkli kaynaklarda 1518-1524 tarihleri zikredilmektedir. Bk. Alpargu, 1996, s. 15; ve diger bir çok Rus ve Kazak literatüründe ise 1523 olarak kabul edilmektedir. Page 12 KAZAK HALKININ ORTAYA ÇIKISIILE ILGILI EFSANELER VE XVIII. YÜZYILA KADAR KAZAK HANLIGI’NIN SIYASI DURUMU 12 1557’de Astrahan Hanliklarini ele geçirmesi gibi hadiseler, Han Ak-Nazar’i Özbek Hani II. Abdullah ile anlasma yapmak zorunda birakti. Sigay Han’in oglu Tevekkel (1583- 1599), distan gelen baskilara karsi defalarca kendini savunmak zorunda kaldi ( Hayit, 1995:12; Arat, “Kazakistan”, I.A.:499; K. S. E., T.6, 1975:387) . Tevekkel döneminde Ruslar Sibirya’ya girdiler, Tevekkel güney’de Buhara ile savasirken yegeni Oraz Muhammed Ruslar’a karsi bati Sibirya’da yaptigi mücadeleyi kaybetmis ve Ruslar’a esir düsmüstü. Bu önemli olay Ruslar’in Kuzey’den Kazak topraklarini tehdit etmesi demekti. Bu gelismeler üzerine Tevekkel, yegeninin serbest birakilmasini talep etti. Fakat Ruslar Tevekkel’e kendileriyle birlikte Güney Sibirya Hani Küçüm’e karsi savasmayi kabul ettigi taktirde, yegenini serbest birakacaklarina dair söz verdiler. Tevekkel Ruslar’in bu istegine boyun egdi ve Küçüm Han’a saldirdi. Her iki taraf da büyük zayiat verdi. Ancak Ruslar sözlerinde durmayarak Uraz Muhammed’i serbest birakmadilar ( Saray, 1993:19; Hayit, 1995:12) . Kazak Hanlari güney istikametinde genisleme siyaseti takip etmislerdir. Bu da hem Özbeklerin düsmanligina, hem de Mogol kabileleri (Kalmuklar)’in Kazak topraklarina göz dikmelerine neden olmustur ( Saray, 1993:19) . Tevekkel Han döneminde Sirderya’daki güney Kazakistan sehirleri ve Taskent ele geçirilmistir. Kazaklarin Büyük Orda (Ulu Orda), Orta Orda ve Küçük Orda seklinde teskilatlandirilmasi da bu dönemde meydana gelmistir ( K. S. E., T.6, 1975:386) . Tevekkel Han’dan sonra Kazaklarin hükümdari olan Esim (Isim) Han’in (1599-1640)’ zamani Kazaklara hücum eden Kalmuklara karsi mücadele ile geçmistir. “ Esim Han’in eski yolu” diye adlandirilan yasalar Kasim Hanla akraba olan Cedik Han’in torunu, Sigay Han’in oglu Esim Han zamaninda kabul edilmistir. Rivayete göre Cosi Han ailesinde kirk yildan fazla Hanlik yapan tek Kazak Hani Esim Han olmustur. Esim Han kirk yillik Hanlik döneminde kendinden önceki atasi Kasim Han’in biraktigi örf, adet, gelenek ve kurallarina dayanarak, bir çok kural ve kaide yasalari çikarmistir. Esimden sonra Kazaklarda hakimiyet kuran Hanlarin kullandiklari “Esimden kalma eski kurallar” oldugundan, sonrakiler “Esim Han’in eski yolu” diye adlandirmislar ( Zimanov, Öserov, 1989:137) . Esim Han’in halefi Cihangir Han da Kalmuklara karsi savasi sürdürmek zorunda kalmistir. Kazak Hanliginin XVII. asirdaki dis siyaseti; Astrahan eyaletinin Taskent ve Türkistan’a yaptigi saldirilara karsi mücadele, Rusya ile münasebetlerin yogunlasmasi, 1680’de Kalmuk Hanliginin Kazak ülkesine yaptigi saldirilarin artmasi ve dolayisiyla Kalmuk isgaline karsi bagimsizlik mücadelesi olmak üzere üç koldan yürütülüyordu ( K. S. E., 1975, T. 6:387) . Iste Tavke’nin Hanligi tam bu döneme rastlamaktadir. Tavke Han (1680-1718) iktidari döneminde her üç Orda’nin hakimi sifati ile, 1694’de bir Rus ve bir Kalmuk elçisini kabul etmistir. Tavke Han’in en önemli özelliklerinden biri, Kazaklarin idaresini kanuni esaslara göre tanzim eden bir Han olarak taninmasidir ( Arat, “Kazakistan” I.A.:499) . Bu yasayi hazirlayan yedi âlimin adina izafeten, “Yedilerin Vasiyeti (Jeti Jargi)” adi verildi ( Hayit, 1995:13; Levsin, 1832, T. Page 13 SOSYAL BILIMLER DERGISI 13 2:169-180; P.I.K.D.V.D.N.D., 1992:45-46) . Tavke Han saltanati süresince tüm Kazak uruglarini birlestirmeye yönelik büyük çaba sarf etmistir ( K. S. E., 1975, T. 6:386) . Tavke Han zamaninda her üç Orda’nin yaylak, kislak ve otlak olmak üzere, bulunacagi sahalar tespit edilmis, her bir Orda’ya ayri ayri damgalar verilmistir ( Arat, “Kazakistan”, I.A.:99) . Ömrünün son yillarinda Tavke Han’in nüfuzu zayiflamis, Ordalarin basindaki Sultanlar da bagimsiz bir tutum içine girmislerdir. Tavke Han 1718 yilinda oldukça yasli bir durumda iken hayatini kaybetmistir. Tavke Han’in ölümünden sonra Sultanlar Hanlik mücadelesine girmislerdir. Küçük Orda’ya Ebu’l-Hayir, Orta Orda’ya Kayip (Hayip), Büyük (Ulu) Orda’ya Jolbars, han oldular. Bilindigi gibi eskiden Tavke Han üç Orda’nin da Haniydi ( Salgarauli, 1992:42) . Bu dönemden sonra Kazak Ordalarini tek bir merkezde toplayacak büyük liderler ortaya çikmadi. Tavke Han’dan sonra iktidara gelen Ebu’l-Hayir Han döneminde ise, araliksiz devam eden Kalmuk istilasi dolayisiyla Kazaklarin mecburi olarak Ruslara yakinlastigi görülmektedir. Bu yakinlasma daha sonra yogun bir sekilde Rus-Kazak münasebetlerinin baslamasina neden oldu. Bunun sonucunda Kazak Ordalari peyderpey Rus taabiyetine girmeye basladi. Daha sonra ise Ebu’l-Hayir Han’in üç Kazak Ordasinin üçünün de Hani olmak istemesi ve dolayisiyla Hanlar ile Sultanlar arasinda ortaya çikan iktidar mücadelesi yüzünden Kazaklar birlesik bir Kazak hakimiyeti de ortaya koyamadilar 11 . 11 Tavke Han dönemi sonrasi için Bkz. Dogan, Orhan, 2001, Ebu’l-Hayir Han Dönemi Kazak- Rus Münasebetleri (1718-1748), (Basilmamis doktora tezi), Istanbul. Page 14 KAZAK HALKININ ORTAYA ÇIKISIILE ILGILI EFSANELER VE XVIII. YÜZYILA KADAR KAZAK HANLIGI’NIN SIYASI DURUMU 14 BIBLIYOGRAFYA Alpargu, Mehmet, (1996), Yenicagda Kazak Türkleri, Ankara. Arat, Resit Rahmeti, “Kazikistan”, I. A., C.VI. Arat, R. R., (1987 2 ), Vekayi Babür’ün Hatirati, C. I-II, TTK., Ankara. Asfendiyarov, S.D., (1993), Istoriya Kazahstana (S Drevneysih Vremen), Alma-Ata. Aspendiyaroviç, S.A., (1994), Kazahstan Tarihinin Oçerkteri, Almati. Bol’soya Sovyetskaya Entsiklopediya, (1953 2) , Tom. XIX., Moskova. Dogan, Orhan, (200), Ebu’l-Hayir Han Dönemi Kazak-Rus Münasebetleri (1718-1748), (Basilmamis doktora tezi), Istanbul. Emirbekov, S., (1994), “Kazak Juzderinin Payda Bolui Turali”, Kazak Tarihi, No 3, Almati Hayit, Baymirza, (1995), Türkistan Devletlerinin Milli Mücadeleleri, (çev. Abdülkadir Sadak), TTK., Ankara. Kazak-Sovyet Entsiklopediyasi, 1975, Tom.VI, Almati. Levsin, A.I., (1832), T. 2, Opisaniye Kirgiz-Kaysakskih ili Kirgiz-Kazaçih Ord Stepey, Sankt-Peterburg. Levsin, A.I., (1996), Opisaniye Kirgiz-Kaysakskih ili Kirgiz-Kazaçih Ord i Stepey, (pod obsey redaktsiyey akademika M.K.Kozibayeva), Almati. Mukamet Kanuli, N., (1994), Tarihi Zerttevler, (Çev. Ahad Kojebekov), Alma-Ata. Mukanov, M., (1994), Kazak Jerinin Tarihi, Almati. Riçkov, P. I., (1896), Istoriya Orenburgskaya (1730-1750), Orenburg. Salgarauli, K., (1992), Handar Kestesi (Sigis Handarinin Jilnamalik Kestesi), Almati. Saray, Mehmet, (1993), Kazak Türkleri Tarihi “Kazaklarin Uyanisi”, Istanbul. Suleymanov- V. A. Moisyeyev, R. V., (1988), Iz Istorii Kazahstana XVIII. Veka, Alma-Ata. Togan, A. Zeki Velidi, (1981 2) , Bugünkü Türkili Türkistan ve Yakin Tarihi, Istanbul. Uçebnoye Pasobiye Pa Istorii Kazahstana s Drevneysih Vremen Do Nasih Dney, 1992, Institut Istorii I. Etnologii IM. Ç.Ç. Valihanova, Akademii Nauk Respubliki Kazahstan, Alma-Ata. Zimanov S.Z.,-Öserov, N.I., (1989), Problemi Kazahskogo Obiçnogo Prava “Jeti Jargi”Jayli, Alma-Ata.
Yorum (yok) | Yorum Yaz | Kalıcı Bağlantı
küçük orda
G o o g l e taradığı belgelerin otomatik olarak html sürümlerini oluşturur.
| Page 1 |
Yorum (yok) | Yorum Yaz | Kalıcı Bağlantı
kazakistan
KAZAKİSTAN
Yorum (yok) |
Yorum Yaz | Kalıcı Bağlantı
LAGMAN Lagman Hamur için malzemeler: 2 yumurta, 2 çay kasigi tuz, yarim piala su. Et suyu malzemeleri: 500 gr et, 300 gr kuyruk yagi, 300 gr lahana, 3-4 sogan, 3-4 patates, 1-2 havuç, 3-4 domates, 3-4 parça sarimsak, tuz ve biber tat vermek için. Hamuru tel haline getirilir. Bunlar tuzlu kaynar suyunda kaynatilir. Sonra soguk suda durulanilir. Et suyunu yapmak için et ve kuyruk yagi küçük parçalarda kesilir, patatesler zar halinde kesilir, havuçlar, lahana ve türk biberi dilim halinde kesilir. Sogan yüzük halinde kesilir, domatesler kayik halinde kesilir ve sarimsak dogranilir. Erimis yagda sogan yavas yavas pisirilir ve sonra üstüne et koyulur ve suyu çekene kadar pisirlir. Sarimsak, patates, domates, biber ve havuç koyulur. Bu malzemelerle yari pistikten sonra su koyulur, tuz, biber ve lahana koyulur ve bunlarin hepsi yavas yavas pisirilir. Servis yapılmadan önce hamur telleri kaynamis suda yumsatilir ve bunlar et suyunla kat kat üst üstüne koyulur. Lagman büyük bir tabakta servis yapilir.
Orta Asya'da ülke.
I. Fizikî Ve Beşerî Coğrafya
II. Tarih
III. Kültür Ve Medeniyet
Kuzeyden Rusya Federasyonu, doğudan Çin Halk Cumhuriyeti, güneyden Özbekistan ve Kırgızistan cumhuriyetleri, batıdan Hazar denizi ve güneybatıdan Türkmenistan Cumhuriyeti ile çevrilmiştir. Yüzölçümü 2.724.900 km2, nüfusu 16.700.000 (2001 tah.) ve başşehri 1998 yılından itibaren Astana'dır (1999 tah. 313.000)- Diğer önemli şehirleri eski başşehir Almatı (Alma Ata) (1999 tah.1.129.000), Çimkent( 1999 tah. 360.100}, Terez (330-100), Karaganda (437.000) ve Ust Kamenogorsk'tur (311.000).
I. Fizikî Ve Beşerî Coğrafya
Doğu ve güneydoğudaki dağiık alanlar bir tarafa bırakılacak olursa Kazakistan'ın büyük kısmı ovalar ve dalgalı platolardan meydana gelir. Ülkenin güneydoğu kesimine Tien Şan (Tianjin) dağlarının, doğu kesimine de Altay ve Tanrı dağlarının uçları sokulmuştur. Kazakistan'da bariz bir kara iklimi hüküm sürer; kış ve yaz mevsimleri arasındaki ısı farkı büyüktür. Yağışlar fazla değildir ve kuzeyden güneye doğru azalır. Ortalama yıllık yağış miktarı 300 ile 200 mm. arasında değişir; toprakların onda dokuzu 300 milimetrenin altında yağış alır. Akarsular bakımından zengin bir ülke olan Kazakistan'ın büyük nehirlerinden İrtiş, İşim ve Tobol Kuzey Buz denizine, Ural ile Emba Hazar denizine ve Siriderya Aral, İli Balkaş göllerine dökülür; küçük akarsuların büyük bir kısmı ise çöllerde kaybolur. Kazakistan'da genellikle bozkırlar hâkimdir ve görünüm kuzeyden güneye doğru gittikçe yarı çöl manzarası alır. Akarsu boyları çok defa çalılıklarla kaplıdır; bunlar yer yer büyükçe adalar halinde ağaçlıklara, yüksek tepelerin yamaçlarında ise sık ormanlara dönüşür. Ülkenin güney tarafları Orta Asya'nın çöl sahasını teşkil eder. Siriderya gibi büyük nehirlerin vadilerinde bazensık ağaçlık ve çalılıklara rastlanır. Genelde ormanlar azdır ve daha çok yüksek yerlerde çam ağaçlarından oluşur.
1997 yılı sayımlarına göre nüfusun % 40'ını Ruslar, % 38'ini Kazaklar, % 6. rint Ukraynalılar, % 2,1'ini Tatarlar ve geriye kalanını da Beyaz Ruslar, Koreliler, Almanlar ve Özbekler teşkil etmekte idi. Kazaklar'ın kendi vatanlarında azınlıkta kalmalarının en büyük sebebi bölgenin Çarlık Rusyası'nca sömürgeleştirilmesin-den sonra buraya yönelen göçlerdi. Ancak Rusların ve diğer unsurların kendi memleketlerine dönmeleri üzerine Kazak nüfus oranı % 56,6 olmuştur. Kazaklar'ın büyük çoğunluğu kırsal alanda yaşamaktadır; buna karşılık Ruslar genellikle şehirlerde toplanmıştır. Dinî dağılım bakımından nüfusun % 47'sini müslüman, % 44'ünü Rus Ortodoksu. % 2'sini Protestan ve % 7'sini diğer din mensupları oluşturmaktadır. Okuma yazma oranı % 98'lere ulaşmıştır.
Bir tarım ve hayvancılık ülkesi olarak bilinen Kazakistan'ın kuzeyindeki bozkırlarla güneyindeki yaylalar hayvancılık için en elverişli yerlerdir. Özellikle sulu tarım giderek gelişmekte (pamuk ve pirinç üretimi), halkın ihtiyacını karşılayacak derecede meyvecilik de yapılmaktadır. Ulaşımda Ruslar'dan kalan demiryollarının yanı sıra kara ve su yollarından faydalanılır; son yıllarda faaliyete geçen hava yolları da önem taşımaktadır. Kazakistan ekonomisinde tarım ve hayvancılık kadar olmamakla birlikte sanayi sektörü de söz sahibidir. Karaganda'da makine ve tekstil. Balkaş çevresinde bakır döküm ve demir çelik, çeşitli kesimlerde de gıda maddeleri endüstrileri gelişmiş durumdadır.
Ülke topraklan yer altı servetleri bakımından zengindir. Karaganda bölgesinde kömür, Üral-Emba havzasında petrol çıkarılmaktadır. Ülkenin çeşitli yerlerinde bakır, kurşun, çinko, demir, manganez, kalay, nikel, volfram, molibden, antimuan. arsenik, boksit gibi madenler bulunmakta ve bunların önemli bir kısmı işletilmektedir; ayrıca göllerden tuz üretimi de önemlidir.
II. Tarih
Bugünkü Kazakistan sınırları içinde kalan topraklar tarih boyunca çeşitli kabile ve kavimlerin geçit yerini teşkil eder. Bu coğrafî sahanın Kazak denilen bir Türk kavminin adıyla anılmaya başlanması Selçuklu hâkimiyeti sonrasındaki gelişmelerle yakından ilgilidir. XI. yüzyıldan itibaren Türkler'in önemli bir kısmının Selçuklular önderliğinde batıya doğru yayılmasından sonra Orta Asya'da kalanlar istiklâllerini uzun süre devam ettireme-mişlerse de bunu takip eden ve yaklaşık bir buçuk asır süren Moğol hâkimiyeti devrinde kültürlerini ve varlıklarını koruyabilmişlerdi. Ardından Timur'un kurduğu devletin etrafında birleşmişler, ancak onun ölümü üzerine meydana gelen siyasî istikrarsızlık sebebiyle dağılmışlardı. Bunlardan bir kısmı Timur'un oğullarının yanında toplanırken bir kısmı da Fergana vadisiyle kuzeyinde başı boş bir hayat sürmeye başladı. Bu ikinci Türk grubu Ebül-hayr (1428-1468) tarafından teşkilâtlandırılarak bir araya getirildi ve yeni bir Türk devleti kuruldu. Ancak bağımsız bir devletin kurulmasını kabul etmeyen Mo-ğollar'ın bu yeni devlete karşı başlattıkları saldırılar önlenemeyince halkını koruyamayan hükümdarı hükümdar kabul etmediğini bildiren bir kısım halk ayrılıp kuzeye doğru çekildi. Kazak adıyla anılmaya başlayan bu grup, Kazakistan ismi verilen İdil-Altaylar arasındaki bölgede hür olarak uzun zaman varlığını devam ettirdi. Daha önce burada yaşamış Türk, Sibir ve Moğol asıllı kavimlerin kalıntılarıyla zaman içinde karıştı. Böylece bugünkü Kazak halkı ortaya çıktı. Kazakistan'da yapılan kazılarda bu fikri destekleyici nitelikte daha önce yaşamış olan İskitler, Hunlar ve diğer Türk kavimlerine ait kültür kalıntıları elde edilmiştir.
Kazaklar'ın geniş bozkırlarda başlattığı yeni hayat çok geçmeden merkezî bir yönetim ihtiyacını ortaya çıkardı. Nitekim önceleri "ulu cüz, orta cüz" ve "küçük cüz" adları altında "cüz" veya "orda" denilen üçmerkezli idare sistemini deneyen Kazaklar daha sonra tek otorite etrafında toplanmak zaruretini hissettiler. Bu arada bazı küçük Moğol kabilelerinin kendilerine katılmasıyla sayılan 1 milyonu aştı. Burunduk Han (1480-1511) önderliğinde ilk merkezî İdare kurma teşebbüsleri başarılı olmadıysa da Kasım (Kâzım ?) Han zamanında (1503-1523) birliği sağladılar. Kasım Han'ın yerine geçen oğlu Tâhir Han döneminde (1523-1533) merkezî idare bozularak halk cüz veya ordaların etrafında toplandı. Böylece ülke ve halk yeniden üç gruba ayrıldı. Bir müddet sonra Kasım Han'ın küçük oğlu Hak Nazar (1538-1581), Kazaklar'ı tekrar bir araya toplamayı ve merkezî otorite altına almayı başardı. Hak Nazar güneye. Türkistan bölgesine yönelerek Taşkent'i işgal edip Özbekler'e karşı üstünlük sağladı. Ondan sonra başa geçen Tevekkel Han zamanında da (1583-1598) bu siyaset devam ettirildi. Tevekkel Han Taşkent, Yesi ve Semerkant'ı ele geçirerek Kazakistan'ın sınırlarını Mâverâünnehir topraklarına kadar genişletti. Fakat 1598'deki son seferinde Buhara'da birliği yeniden sağlayan II. Abdullah Han (3 557-1599) tarafından mağlûp edildi.
Tevekkel Han güneyde Buhara ile savaşırken yeğeni Oras Muhammed Han, Ruslar'a karşı Batı Sibirya'da yaptığı mücadeleyi kaybetti ve esir düştü. Ruslar, Oras Muhammed'in serbest bırakmasına karşılık Tevekkel Han'ı Sibirya müs-lümanlarının istiklâlini savunan Küçüm Han'a karşı savaşa zorladılar. Bu savaşta hem Tevekkel Han hem de Küçüm Han büyük zayiat verdi. Tevekkel Han'ın ardından Kazaklar'ın hükümdarı olan İşim Han ile (1598-1628) Tauke Han (1680-1718) zamanında Kazaklar büyük tehditlerle karşı karşıya kaldılar. Bir yandan Moğol asıllı Oyratlar, Kalmuklar ve Jungarlar ile, öte yandan Ruslar'la çetin mücadelelere girdiler. "Jetijargf (yedi yargıyedi prensip) denilen Türk töresini yazılı hale getiren Tauke Han birleşik Kazak halkının son hükümdarı oldu.
Moğol kabileleri arasında devam eden mücadelenin sona ermesi üzerine Altan Han idaresindeki Oyratlar, XVI. yüzyılın ikinci yarısında 40.000 ailelik bir kuvvetle Doğu Kazakistan'a hücum ettiler. Bu hücum Hak Nazar Han tarafından püs-kürtüldüyse de Oyratlar. yeni liderleri Khu Urluk zamanında kalabalık bir Kalmuk kabilesiyle birleşerek yeniden saldırdılar ve Kazak bozkırlarını yağmaladılar. Mangış-lak bölgesinde oturan Türkmen boylarını da yerlerinden eden Kalmuk istilâsı Batı Kazakistan'a kadar uzandı ve Kalmuklar, Ural nehriyle Volga nehirleri arasında bir devlet kurdular. Kalmuk saldırılarından zayıf düşen Kazaklar arasında liderleri Bolat Han'ın da ölümüyle kopmalar başladı ve üç orda ayrı hanlıklar durumuna geldi.
Bu sırada Oyratlar'ın Moğolistan'da kalan kısmı ile birleşen Jungarlar, Khung-tayji Batur önderliğinde bütün Doğu Türkistan'ı ve Taşkent'i işgal ederek Çin içlerine kadar uzanan bir devlet kurdular. Fakat Çin'e hâkim olan Mançu idaresinin direnişi üzerine bu defa batıya yani Kazakistan'a doğru ilerlediler. Kazaklar bu yeni tehlikeye karşı başlangıçta başarıyla mücadele ettilerse de Jungarlar önce büyük cüzü ve ardından orta cüzü hâkimiyetleri altına aldılar. Küçük cüzün başında bulunan Ebülhayr Han Ruslar'dan yardım istedi. Bunun üzerine yıllardır bölgedeki zengin kaynaklara sahip olmak ve ticaret sahalarına ulaşmak isteyen Ruslar. Baş-kirt mirzalarından Kutlu Muhammed Tevkelev'i (Aleksey Ivanoviç) fevkalâde elçi olarak Kazaklar nezdine gönderdiler. Tev-kelev küçük cüzde Ebülhayr, sultan ve beylerden Rusya'ya sadakat yemini alacak, bu sadakate uyulmasını sağlamak üzere hükümdarın yakınlarından birinin Rus başşehrine rehine olarak gönderilmesini temin edecekti. Nitekim Ebül-hayr'ın Tevkelev ile yaptığı görüşme sonunda 10 Ekim 1731'de toplanan Han Şûrası'nda Rus himayesi yerine Rusya ile barış içinde yaşanması kararı alındı. Ancak Tevkelev'in Rus tâbiiyetinin kabul edilmemesi halinde Rusya'ya bağlı Kalmuk, Başkırt, Kossakve Sibiryalılar'ın hücum edeceğine dair tehdidi Bökenbay Batur. Eset Batur ve Hudaynazar adındaki bazı liderlerin sadakat sözü vermelerine yol açtı. Ayrıca herhangi bir saldırıya karşı Or ile Ural nehirlerinin en çok yaklaştığı noktada bir askerî kale inşasına izin verildi.
Tevkelev'in elde ettiği bu sonuç Rusya tarafından memnuniyetle karşılandı ve Or ile Ural nehirleri arasında Orenburg Kalesi'nin yapımına başlandı. Bir yıl içinde tamamlanan kale (1735) amaç dışı kullanıldı ve özellikle Rusya'nın Başkırt-lar ülkesini işgalinde önemli rol oynadı. Bu sebeple Başkırt ileri gelenleri Kazak cüzlerine elçi göndererek Ruslar'a topraklarında üs vermemelerini istediler. Ebülhayr Han, Orenburg Kalesi'nin Baş-kırtlar'a karşı kullanılmasını önlemek için birlikte hareket etmek üzere orta cüz hanına çağrıda bulundu. Ancak çağrı reddedilince kendisi tek başına Ruslar'a karşı savaşmaktan çekinerek onlarla Başkırt-lar'ın aralarını bulmaya çalıştı, fakat bunda da başarılı olamadı.
Ebülhayr'ın rakipleri tarafından 1748'-de öldürülmesinin ardından yerine bir zamanlar Ruslar'a rehin bıraktığı büyük oğlu Nur Ali getirildi (1748- 1775). Ruslar, 1760'ta çıkarılan bir fermanla küçük cüz Kazaklar'ının en verimli otlak yeri olan Ural nehri kıyılarını yasak bölge ilân ettiler. Bu durum onların Rusiar'a karşı düşmanlığını açık hale getirdi. Nitekim halkının çıkarlarını korumaya çalışan Don Kossaklan'nın lideri Emelyan İvanoviç Pu-gaçev'in 1773'te başlattığı isyan başta Kazaklar olmak üzere Başkırtlar ve Kal-muklar'ca da desteklendi. Ancak isyan bastırıldı ve küçük cüz yavaş yavaş Rus hâkimiyetine girdi.
Bu sırada Irgız ve Turgay nehirlerinden Siriderya'ya, Altay ile Targabatay dağlarından Balkaş gölüne kadar uzanan toprakları içine alan orta cüz Kalmuklar ve Ruslar tarafından tehdit edilmekteydi. Bir denge olması düşüncesiyle Çinliler'e yaklaşan orta cüz hanı Abılay'm bu siyaseti bir müddet bütün ordaları rahatlattı ve herkeste birlik ümidini canlandırdı. Ancak Çinliler'in bir süre sonra Abılay Han'ın kendilerine tâbi olmasını istemeleri aranın açılmasına sebep oldu. Abılay Han, kendilerini orta cüzü işgal etmekle tehdit eden Çinliler'e karşı 1739'da Ruslar'-dan yardım istedi. Fakat Ruslar'ın küçük cüzde olduğu gibi orta cüz Kazaklar'ım da Rus idaresine sokmaya kalkışması ve Kazak topraklarında bazı askerî kalelerin inşasını talep etmesi Abılay Han'ı yeniden müttefik değiştirmeye şevketti. Bu sırada daha olumlu bir tavır içine giren Çin'le Kazak-Çin ittifakı kuruldu. Orta Asya'-daki hâkimiyetlerine önemli bir darbe sayılan bu ittifak üzerine Ruslar, Kazaklar'a karşı yumuşak bir siyaset izleyerek Abılay Han'ın dostluğunu kazanmaya çalıştılar. Bundan faydalanan Abılay Han Say-ram, Çimkent ve Suzak gibi kültür merkezlerini yönetimi altına aldı. Siriderya'dan İli ve Çu vadilerine kadar uzanan geniş sahada huzur ve asayiş sağlandı.
Bu huzur dönemi Abılay Han'ın 1781'-de vefatıyla sona erdi. Yerine geçen oğlu Abdullah Han zamanında Ruslar orta cüze baskıya başladılar. Abdullah Han, babası gibi Çin tarafına meylederek Rus baskısını önlemeye çalıştıysa da bunda başarılı olamadı ve 20 Nisan 1782'de bir seyahat esnasında Ruslar tarafından esiralındı. Bunun üzerine orta cüz hanı olan Veli Han Ruslar'a karşı açıkça mücadele başlattı. Buhara Emirliği ve Çin ile dostane ilişkiler kurarak güney ve güneydoğu sınırlarını emniyete aldı. Ruslar ise bir yandan askerî tedbirlere başvururken öte yandan Kıpçak, Argın, Nayman, Kerey, Vak ve Kongırat gibi Kazak boyları arasında karışıklık çıkarmak için harekete geçtiler. Nihayet Argın boyu sultanı Bö-key, 1812'de hanlığını ilân ederek orta cüz Kazaklar'ını iki hanlı bir duruma düşürdü. İki hanın birbiriyle mücadelesi Kazaklar'a büyük zarar verdi. 1817'de Bö-key Han'ın, 1819'da Veli Han'ın ölümü Ka-zaklar'ı bu sıkıntıdan kurtardıysa da başa dirayetli bir hanın gelmeyişi, Ruslar'ın Balkaş gölüne kadar Kazak topraklarını işgaline sebep oldu. Ruslar. Kazaklar'ın birleşmesine engel olmak için her Kazak boyunun sultanını o boyun hanı olarak tanıdılar. Bu durum Kazak boylarını birbiriyle mücadeleye şevketti. Sonunda Ruslar bütün orta cüz Kazak topraklarını ellerine geçirdiler.
Almatı, Evliyaata, Çimkent, Talaş, Yedi-su bölgelerini kapsayan ve on bir Kazak boyunu içine alan büyük cüz. Moğolistan sınırına yakın olması dolayısıyla Moğol kabilelerinden Kalmuklar'ın hücumuna uğramış ve 1723'te Kalmuklar'a boyun eğmişti. 1 750 başlarına kadar Kalmuk hâkimiyetinde kalan Kazaklar bu defa Çinliler'in saldırısıyla karşılaştılar ve topraklarının doğu kesimini Çinliler'e bıraktılar. Ülkenin diğer kısmındaki Kazaklar İse düşmanlarına karşı Türkistan hanlık-larıyla iş birliği yollarını aradılar. Nitekim Türkistan (Yes / Yesi) şehrine kadar olan güney toprakları Taşkent Hanliği'na katıldı. Öte yandan Hokand ordusu büyük cüze davet edildi. Bu gelişmeler karşısında Ruslar harekete geçerek Soyuk Han önderliğinde ayakta kalmaya çalışan ülkenin kuzey kesimini hâkimiyetleri altına aldılar. Böylece XIX. yüzyılın ilk yansında orta cüzle büyük cüzün kuzey kısmı Rus hâkimiyetine girdi.
Rus Hâkimiyeti Dönemi. Bütün Kazak cüzlerini himayeleri altına alan Ruslar bir müddet sonra Kazaklar'a bir tebaa muamelesi yapmaya başladılar. Daha 2 Eylül 1756'da bir tebliğ yayımlayarak Kazak-lar'ın Ural'ın sağ yakasına geçmelerini, ayrıca Rus askerî mevkilerine 12-15 kilometreden fazla yaklaşmalarını yasaklamışlardı. 13 Ağustos 1799'daceza hukuku değiştirildi. Bununla suçlular Kazak mahkemeleri yerine Rus mahkemelerinde yargılanacaktı. 1800 yılından itibaren seçilen her Kazak hanının Rus hükümeti tarafından tasdiki şartı getirildi.
Ruslar küçük cüzün kesin olarak parçalanmasına karar verince 25 Mayıs 1810'-da Rusya İçişleri bakanı, küçük cüz hanının İç ihtilâflardan ötürü yeniden seçilmesine dair emir çıkardı. Aynı yıl han seçimi için 10.000 kişinin bulunduğu Kazak Temsilciler Meclisi Orenburg'da toplantıya çağrıldı. Seçimde Ruslar'ın tesiriyle. Sultan Bökey Nur Ali'yi destekleyen Hazar denizi havzası Kazaklar'ı ile (Astrahan civarı ) Şîr Gazi'yi destekleyen Siriderya havzası Kazaklar'ı olmak üzere iki grup ortaya çıktı. Ruslar'ın siyaseti sonucu bu iki grup birbirinden tamamen ayrıldı ve her biri meclisi kendi hanı ile terketti. Rus yönetimi. Kazaklar arasında çıkacak muhtemel bir çatışmaya engel olmak bahanesiyle küçük cüz topraklarına bir tümen gönderdi. Böylece Ruslar Kazaklar'ın han seçimini 184S yılına kadar idare ettiler. Bu tarihten sonra yeni han seçimine izin verilmedi. Rus subaylarının yönetiminde Rus taraftan bazı Kazak ileri gelenlerinden meydana gelen bir şûra teşkil edildi ve 1917 Bolşevik İhtilâli'ne kadar yönetim bu şekilde sürdü.
Orta cüz Kazak bölgesinde ise Ruslar çok daha rahat hareket ettiler. Nitekim Batı Sibirya genel valiliğine bağlanan orta cüz bölgesinde 1819'da Veli Han'ın ölümünden sonra yeniden han seçimi yasaklandı. 22 Haziran 1822'de Rus hükümeti. 319 maddeden meydana gelen Sibirya Kazakları'nın statüsünü tebliğ etti. Bu tebliğle orta cüzde han ve sultanlar tarafından yürütülen kabile esasına dayalı idare kaldırılarak eyaletin başına, kendisine Rus binbaşısı rütbesi verilecek ve Ruslar'ın emriyle hareket edecek bir yönetici sultan (ağa sultan) seçme usulü getirildi. Böylece küçük cüzden sonra orta cüzde de Rus idaresi kurulmuş oldu.
Ancak Ruslar'ın en verimli topraklara el koyup buralara Kossaklar'la bir kısım Rus göçmenini yerleştirmeleri, ağır vergiler toplanması ve anlaşmalara aykırı olarak yeni kaleler inşası Kazaklar arasında tepkilere yol açmıştı. Bu tepkiler zaman zaman isyana dönüştü. Nitekim Ruslar, çıkan huzursuzluğu önlemek için o zamanki küçük cüz hanı Nur Ali'ye ve ailesine verimli topraklardan istifade hakkı vermiş, fakat tatmin olmayan halk Ural nehrinin sağ tarafına geçerek burada sürülerini otlatmaya başlamış, buna karşılık Ruslar o topraklara yerleştirilen Kos-saklar'ı müdafaasız halkın üzerine sevketmisti. Bunun üzerine halk isyan etti veRuslar'a ait ne varsa yağmalamaya başladı. Rus birlikleriyle takviye edilen Kossak-lar isyanı bastırdılar ve büyük katliamda bulundular. Mücadele Kazaklar arasında millî bir hüviyet kazandı. Nitekim Sırım Batur. Ruslar'la mücadelesinde etrafında pek çok kimseyi topladı ve 1783 sonbaharında Rus ve Kossak birliklerine karşı ilk başarısını kazandı. Sırım Batur, ikinci başarısını Sagız-Uil ve Temi ırmakları çevresini Ruslar'dan geri alarak elde etti. Rus hükümeti bu millî ayaklanmayı çevredeki birlikleriyle bastiramadı. Takviye birlikleri geciken Ruslar, Orenburg Valisi Baron Igelstrom'u Kazaklar'a elçi göndererek 178S'te bir halk kurultayı toplamasını sağladılar. Kurultayda Kazaklar'ın iç işlerine kanşılmamasını şart koşan halk temsilcileri ayrıca Sırım Batur başkanlığında bir taht şûrası oluşturulmasını ve idarî işlerin bu şûra tarafından yürütülmesini istediler. Bunu kabul eden Ruslar aradan beş altı yıl geçtikten sonra yeniden baskıya başladılar ve Nur Ali Han'ı azlederek yerine küçük kardeşi Er Ali'yi han ilân ettiler. Sırım Batur, bu tür hareketlerden vazgeçilmediği takdirde millî mücadelenin yeniden başlayacağını bildirdi. Ancak 1796-1797 kışında çıkan salgın hastalık yüzünden Kazaklar'ın hayvanlarının çoğunun ölmesi üzerine baharda yapılması düşünülen sefer yapılamadı.
Sırım Batur'dan sonra Ruslar, Kazak-lar'ı yeniden tam kontrol altına almak için çalışmalara başlamışlardı; fakat Sırım Ba-tur'un halefi Sultan Arıngazi, ardından Colaman Tilence mücadeleyi devam ettirdi. Tilence, iki ayrı Rus kuvvetini yenmesine ve pek çok Rus askerini esir almasına rağmen Ruslar'ın bütün Kossak birliklerini bölgede toplamaları üzerine yeni Kazak toprağı işgal edilmemek şartıyla antlaşma yapmak mecburiyetinde kaldı.
Bundan sonra küçük cüzde millî ayaklanma, bir Rus taraftarı olan Cihangir Han'ın halka ait otlakları bazı şahıslara satması ve üral hattında yeni Rus kaleleri yapımına izin vermesi üzerine çıktı. Küçük cüzün Berş boyu önderi İsatayTay-man, halkın şikâyetlerini dile getiren bir mektubu Orenburg askerî valisi General Petrovski'ye gönderdi, vali şikâyetleri reddedince de mücadele başladı. 15 Kasım 1837'de yapılan ilk savaş Kazaklar'ın lehine sonuçlandıysa da 12 Temmuz 1838'-deki ikinci savaşı Ruslar kazandı. Bunun üzerine halk Ruslar'a boyun eğmek mecburiyetinde kaldı.
Küçük cüzde Rus baskıları devam ederken orta cüzde Kazaklar'ın verimli topraklarını alan Ruslar halka ağır vergiler koydular, ödenemeyen vergilere karşılık da hayvanları aldılar. Bunun yanında orta cüzün stratejik yerlerine yeni askerî kaleler yapılmak istenmesi neticesinde halk ayaklandı. Abılay Han'ın torunu Sultan Kenasarı Kasımoğlu liderliğinde başlayan mücadelede ilk anda 20.000 kişiye yakın bir silâhlı kuvvet toplandı (1837). Kenasarı Ruslar'dan, orta cüzde dedesi Abılay Han zamanında olduğu gibi hanlık sisteminin yeniden tesisine izin verilmesini istedi. Ayrıca Ruslar tarafından işgal edilen Kazak topraklarının boşaltılmasını ve stratejik bölgelerde inşa edilen kalelerin yıktırılarak gasbedilen hakların geri verilmesini talep etti. Öte yandan Rus idaresinin yürütülmesinde polis gücü olarak kullanılan Kossaklar'ın da mutlaka durdurulması gerektiğini bildirdi. Ruslar bu istekleri reddettiler. Kazak lideri, üzerine sevkedilen askerî birlikleri geri püskürttü, arkasından Rus ticaret kervanlarının Kazak topraklarından vergisiz geçişini yasakladı.
Bu arada Kenasarı yeni müesseseler kurdu ve teşkilâtlanmayı tamamladı. Hanlık sistemini tesis ederek kabile reislerinden meydana gelen bir "aksakallar meclisi" oluşturdu. Tauke Han zamanında gerçekleştirilen yan şeriat, yarı töreden (yedi prensip) meydana gelen kanunlar yeniden düzenlenip yürürlüğe konuldu. Kenasarı başlattığı silâhlı mücadelede ordusunun silâh ihtiyacını, Ruslar'ın eline esir düşüp bozkırlara sürgüne gönderilen Polonyalı subayların yardımıyla karşılamaya çalıştı. Nitekim imal edilen tüfeklerle aynı silâhlara sahip Kossak birliklerine karşı üstünlük sağlandı. Ancak Rus kumandanları, bir müddet sonra askerî birliklerini topçu birlikleriyle takviye ederek silâh üstünlüğünü yeniden elde ettiler. Bununla beraber Kenasarı 1838'de Rus işgalinde bulunan Irgız ve Turgay bölgelerini geri almayı başardı. Yüzyıllardır otlak olarak kullanılan bu verimli toprakların Ruslar'dan geri alınması halk arasında sevinçle karşılandı. Bunun üzerine Ruslar, topçu birlikleriyle takviye ettikleri Kossak süvarilerini Kenasarf ya karşı gönderdiler. Rus hücumunu geri püskürten Kenasan, Ruslar tarafından Kökçetav ve Akmola civarında inşa edilen kalelere hücum ettiyse de başarılı olamadı; ancak Sibirya'dan Taşkent'e giden ticaret yollarını kontrolü altına aldı, Kenasarf nm bu başarısı Ruslar'ın bölgeye yeni askerî birlikler sevketmesine yol açtı. Orenburg ve Sibirya istikametinde ilerleyen Rus birlikleri ilk defa Kenasarı kuvvetlerini güneye Siriderya istikametine çekilmeye zorladı.
Kenasarı. Ruslar'a karşı sürdürdüğü mücadeleyi bütün çabalarına rağmen üç cüze yayamadı. Bilhassa küçük ve büyük cüzde yaşayan Kazak Türkleri ona gerekli desteği vermedi ve mücadele sadece orta cüzle sınırlı kaldı. Kenasan Önderliğinde başlayan mücadele ve elde edilen başarılar Rus yetkililerini telâşlandırmıştı. Rus yetkilileri, Kenasarı'nın çarla görüştürülmesini ve şikâyet konularını müzakere etmek için Petersburg'a davet edilmesini istediler. Ancak Kenasan, bu görüşmenin yapılabilmesi için Ruslar'ın işgal ettikleri Kazak topraklarından çıkmaları gerektiğini bildirdi; Ruslar da savaş birliklerini yeniden takviye ederek Kenasarı üzerine birkaç koldan saldırıya geçtiler. Bu arada Kenasarı Rus birlikleriyle savaşırken Hokand Hanlığı'na karşı Buhara Emirliği ile de bir ittifak oluşturdu.
Buhara Hanlığı ile Kenasarı'nın ittifak yapması, üçe ayrılmış olan Türkistan hanlıkları arasında yeni bir mücadelenin başlamasına sebep oldu. Bu durumdan faydalanmak isteyen Ruslar, 5 Haziran 1843'-te General Lebedev ile General Bisyanov kumandasındaki birliklerle yeniden Kenasarı üzerine yürüdüler, fakat başarısızlığa uğradılar. 14 Ağustos 1844'te yapılan savaşı da kazanan Kenasarı'nın şöhreti daha da arttı. Buhara ve Hîve hanları tarafından Kazaklar'ın hanı olarak tanındı. Ruslar ise Kenasan ile anlaşma yolları aramaya başladılar; 184S Mayısında gelen Rus heyeti Kenasarı'dan Rusya'nın hâkimiyetinin tanınmasını talep ettiyse de Kenasan bunu reddetti. Ruslar, Orenburg ve Sibirya'daki ordularıyla iki koldan Kenasarı üzerine hücum ettiler. 1845 sonbaharına kadar devam eden Rus saldırılarına dayanamayan Kenasan kuvvetleri Karatav bölgesini boşaltarak önce Kök-Köl bölgesine, bir yıl sonra da Alatav istikametine çekilmek zorunda kaldılar. Burada Kenasarı birliklerine bu defa da Ruslar'ın kışkırtmasıyla Kırgızlar saldırdı. Böyle bir baskını beklemeyen Kenasarı, Kırgız topraklarını terkederek Çu ırmağının yukarı mecrasındaki Mey Tuble vahasına çekildi. Ancak ikinci bir baskın sonucu Kenasan ve adamları Kırgızlar tarafından esir alındı ve öldürüldü.
Kenasarı'nın ölümüyle millî mücadele ruhu zayıfladı. Kardeşi Sultan Sâdık, kendisine bağlı 20.000 aile ile Türkistan veKaratav bölgelerine yerleşerek Hokand Hanlığı'nin hâkimiyetine girdi. Hokand ordusunda "pansad" unvanıyla hizmet veren Sultan Sâdık bu hanlığın kuzey sınırlarını Ruslar'a karşı savundu. Ancak 1860'-tan sonra Ruslar'ın Hokand Hanlığı'na karşı başlattığı saldın ve Hokand kuvvetlerinin yenilmesi üzerine Kâşgar'a gidip Yâkub Beyin yardımcısı oldu. 1873'te Hî-ve'ye geçerek Ruslar'a karşı bu hanlığın müdafaasında bulundu.
Rus Çarı I. Nikola, 22 Haziran 1854'te bir ferman çıkararak bütün Kazak topraklarının Rusya hâkimiyeti altına geçtiğini ve Kazaklar'ın Rus kanunlarına tâbi olduklarını ilân etti. Buna karşılık bazı boy beyleri Rus hâkimiyetini reddederek mücadeleyi sürdürdüler.
Ruslar'ın baskıya dayanan yönetimleri ve Rus göçmenlerin iskânı bir müddet sonra Kazaklarda yeniden millî şuurun uyanmasına sebep oldu. 1916'da başlayan ayaklanma kısa sürede bütün ülkeye yayıldı. 1917'de çıkan Bolşevik İhtilâli ve bunun getirdiği yeni prensipler ayaklanmayı yeni bir safhaya soktu. Ülkede seçim karan alındı ve yapılan seçimi her tarafta milliyetçiler kazandı. 1917 başlarında Ak-Tübe, Ural ve Orenburg'da toplanan Umumî Kazak Kurultayı memleketin modern bir ülke olarak teşkilâtlanması için kararlar aldı. Bu kararlar doğrultusunda Alaş Partisi kuruldu. Daha sonra oluşturulan hükümetin adı Alaş Orda oldu. Rusya'da iç savaş devam ederken Kazakistan muhtariyetini ilân etti (Aralık 1917). İç savaşın sona ermesinden sonra 1919'da Kızılordu birlikleri Kazakistan'ı İşgal ederek özerk Kazakistan'ın yerine 20 Ağustos 1920'de Kazak Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ni kurdu. Bu cumhuriyete 1924'te yeni Sovyet cumhuriyetlerinin teşkili esnasında bazı topraklar ilâve edildi, böylece Kazakistan'ın bugünkü sınırlan belirlenmiş oldu.
Ruslar, Kazakistan'ı tamamen idareleri altına aldıktan sonra burada büyük bir asimilasyon siyaseti uyguladılar. Halkın ibadet hürriyeti kaldırıldı, camiler kapatıldı. Müslüman halk ateistlik konferanslarına katılmaya mecbur bırakıldığı gibi ateistlik okullara ders olarak konuldu. 1948-1975 yılları arasında 126 adet din aleyhtarı kitap Kazak Türkçesi'ne çevrildi. Rus yönetimi bununla da yetinmeyerek Türk lehçeleri arasındaki farklılıkları arttırıp her birini ayrı bir dil şekline sokmaya çalıştı. Kiril alfabesi kabul ettirildi; I. Dünya Savaşf ndan sonra eğitim ve bilim dili olarak Rusça kullanılmaya başlandı. Öte yandan millî kültürü aksettirecek edebî eserler de yasaklandı. Bunun yerine Türk Lehçelerinde proletarya ve kolhoz edebiyatının gelişmesi İçin edip ve şairler desteklendi.
Bibliyografya :
A. Levşİn, Opisanie Kırgız-Kazaçik İli Kırgtz-Kaysakskih orde i stepey, S. Petersburg 1832, s. 70; E. T. Smirnov, SuUan Kenasan i Sadık, Taşkent 1889, s. 1,9; S. Asfendiarov, İstori'ta Ka-zakhstana. Alma Ata 1935, I, 116, 127-133, 138-139, 140; M. Viatkin. Oçerki po İsLorii Ka-zaAr/ısfcoı SSR, Moskova 1941,1, 202,210, 225-226, 255-256; E. Bekmakhanov. Kazakhstan u 20-40 gody XIX ueka, Alma Ata 1947, s. 227, 292, 307; a.mlf., Prisoedinenie Kazakstana k Rossİi, Moskova 1957, s. 124; A. 1. Dobrosmis-lov, Materialipo istorii Rossİi, Orenburg 1960,1, 18, 174; Istoriia Kirgizia, Frunze 1963, I, 303; A. S. Donnelly, The Russian Conçuest of Baslı-kiria: 1552-1740,London 1968, s. 44;G. J. Dem-ko, The Russian Colonization of Kazakhstan: 1896-1916, The Hague 1969; I. T. Kreindler. Educational Policies Toıvard the Eastern Ha-tionalities İn Tsarist Russia. A Study ofİlrnin-ski's System (doktora tezi. 1969). Colombiaüni-versity, s. 80-86, 195-196, 199; Mehmet Saray, Rusya'nın Türk İllerinde Yayılması, İstanbul 1975, s.212;BaymirzaHayit, Türkistan: Rusya ile Çin Arasında (trc. Abdülkadir Sadak), İstanbul 1975, s. 25, 26, 51-62; a.mlf.. Sovyetler Birliğindeki Türklüğün ueİslâmın Bâzı Meselele-ri, İstanbul 1987, s. 133-134, 142; A. Zeki Velidî Togan, Bugünkü Türkili Türkistan ve Yakın Tarihi, İstanbul 1981, s. 39, 306, 307, 316; M. B. Olcott, TheKazakhs, Stanford 1987, s. 43-44, 47; a.mlf., "The Colledivization Drive in Kazakhstan", Russian Reuieu), XL/2 (1981). s. 122-142; A. Bodger. "The Kazakhs and the Pugac-hev Uprîsîng in Russia: 1773-1775", Papers on InnerAsİa, Indiana 1988, s. 1-4, 23; Nadir Devlet. Doğuştan Günümüze Büyük islâm Tarihi: Çağdaş Türkîler, İstanbul 1993, (ekcilt). s. 306-322; N. Sereda. "Bunt Kırgızskogo Sultana Kenisan Kasımova: 1843-1847", VestnikEu-ropa, IV, S. Petersburg 1871, s. 684-685, 688; A. F. Ryazanov, "Soroklet bor'by za natsional-nuyu nezavisimost Kazakhskogo naroda: 1797-1838", Trudy Obşçestua İzuçaniye Ka-zakhstana, Vll/2, Kızılorda 1926, s. 5-83; J. Benzing, "Das turkestanische volk im kampf um seine selbstandigkeit", Wl, XIX (1937), s. 98; Reşid Rahmeti Arat. "Kazakistan", İA, VI, 494-505.
Mehmet Saray
III. Kültür Ve Medeniyet
1. Dil ve Edebiyat. Türkçe'nin Kıpçak dil grubuna giren ve Kazakistan Cumhu-riyeti'nin resmî dili olan Kazak dili Kazakistan, Doğu Türkistan, Moğolistan, Kırgızistan ve Özbekistan ile değişik ülkelerde dağınık olarak yaşayan Kazaklar tarafından konuşulmaktadır. Arapça ile Farsça'nın fazla tesir etmediği Kazak dili ün-lü-ünsüz uyumu bakımından diğer lehçelere göre daha gelişmiştir. Genel Türkçe'deki "ş" yerine "s", "ç" yerine "ş" kullanılması, bazı yazılı durumlarda ünsüzlerinin ortaya çıkması önemli özelliklerindendir.
Üç defa alfabe değiştiren Kazaklar 1929 'a kadar Arap. 1929 -1940 yılları arasında Latin, 1940"tan sonra Kiril harflerini kullandılar. 1991'de bağımsızlığın kazanılmasıyla birlikte bazı Kazak aydınları Arap alfabesine dönülmesini, bazıları ise diğer Türk halkları ile ortak bir alfabenin benimsenmesini istediler. Halen çoğunlukla Kiril alfabesi kullanılmakta, Latin harflerine dayanan bir alfabe üzerinde de çalışılmaktadır. XIX. yüzyılın ortalarında başlayan yazılı Kazak edebî dili halkın en çok kullandığı şiveye dayanır. Çokan Veli-hanov, Abay Kunanbay ve Ibıray Altınsa-rın gibi Kazak aydınları bu dili kullanmışlardır.
Kazak edebiyatının ilk eserleri olarak Türk dünyasının ortak dil ürünleri olan Orhun yazıtları kabul edilmektedir. Bunları Oğuznâme ve Dede Korkut Kitabî takip eder. Kadırgali Celâyir'in Türkler'in eski tarihini, XIV-XVI. yüzyıllardaki Kazakistan'ı. Kazakhanlannın soy kütüğünü anlatan Câmiu't-tevârîh'i bölgenin ilk yazılı edebiyatının kaynaklarından sayılmaktadır.
Sözlü edebiyat Kazak Hanlığfnın kurulmasından sonra gelişmiştir. Halk ozanlarının çalıp söyledikleri cırlar en esKi nazım türünü oluşturur. Güzel söz söyleme, irticalen şiir okuma, olayları canlı bir dille meclislerde aktarma, cenaze merasimlerinde şaman duaları, düğünlerde şarkı okuma ve şiir yarışmaları Kazaklar'ın itibar ettiği sosyal faaliyetler arasında yer alır. XX. yüzyıl başlarına kadar göçebe hayatını devam ettiren Kazaklar'ın zengin bir halk edebiyatı teşekkül etmiştir. Hemen tamamı anonim olan anız-ertegi (rivayet, efsane, masal), makal-metel (atasözü), şeşendik söz (kıssa, hikmetli söz), turmıs -salt (gelenek, görenek), tarihî cırlar, arnav(kaside, methiye), toigav(ko-çaklama), ölen (türkü) ve aytıs (atışma) bu edebiyatın çeşitli türlerini oluşturur. Halk şarkılarına "cır", bunları söyleyenlere "cırav" veya "cırşf denir. Akınlar da (halk ozanları) ciravlar gibi dombıra veya kopuz çalarak hikâye, destan anlatır, yarışmalara katılır. Başlıca örnekleri Koblandı, Alpamış. Ediğe, Kanbar Batır olan ba-tırlar cırı nesilden nesile ulaşan, kopuz veya dombırayla birlikte söylenen kahramanlık destanlarıdır. Hemen bütün Doğuhalklarının edebiyatlarında yer alan kırk vezir, Kelile ve Dimne, tûtînâme gibi halk hikâyeleri Kazaklar arasında da yaygındır.
Kazak halk edebiyatının ilk cıravları bütün Deşt-i Kıpçak'ta adı duyulan Asan Kaygı, Kodan Tayşı ve Kaztugan"dır. Bunların ortak konulan dostluk, yiğitlik, namus, adalet ve vatan sevgisidir. XIV. yüzyılda yaşayan Cirenşe Şeşen ve Sıpıra Cı-rav'ın söylediği kıssa ve cırlar günümüze kadar ulaşmıştır. Bu tarz şiirin gelişmesinde Dosmambet ve Saikıyız önemli rol oynamıştır. XVI. yüzyılda Tensufı Bek ile kadın ozanlardan Çal Kiyiz Hala ve Kerulan Hala, XVII. yüzyılda da Kazdabıstı Kazıbek'in adları bilinmektedir.
XVIII. yüzyılın ilk çeyreğinde Cungarlar'ın Kazaklar'a yaptığı baskınlar dolayısıyla bunlara karşı mücadele verenlerin kahramanlıkları Aktamberdi, Ümbetey, Tötikara gibi ozanların eserlerinde görülür. Bu devirde yazdığı siyasî hiciv şiirleriyle Kazak edebiyatının en büyük temsilcisi, özellikle Rus tehlikesine dikkat çekerek halkın uyanmasını isteyen Buhar Cırav olmuştur. Köteş ve Şal Akın da zenginlik-fakirlik, din, ahlâk ve adalet üzerine didaktik şiirler söylemişlerdir.
XVIII. yüzyılın sonunda Kazakistan'ın büyük bir bölümü Ruslar'm eline geçince Kazak bozkırında yeni bir dönem başlamış, halkı Rus baskısına ve işgallere karşı mücadeleye çağıran şiirler söylenmiştir. XIX. yüzyılın ilk yarısında İslâmî eğitim görmüş. Rusça bilen. 1830-1845 yıllan arasında çarlık rejimine ve Cihangir Han'a karşı mücadelelere girişmiş olan Muhammed (Muhambet) Ötemİsûlı şiirlerinde bu isyanların hikâyesini anlatmıştır. Yine medrese eğitimi gören Kuramsaû-lı Akın Sarı da Rus istilâsına karşı gelmiş, bu aradaMuhammediyye'yi Kazak Türkçesi'ne çevirmiştir. Aynı yolda şiir yazanlar arasında Dulat Babataev, Şortanbay Kanaev ve Murat Monkeev de Kazak kültürünün yayılmasında rol oynamıştır. Bu yüzyılın önde gelen yazarları etnograf ve halk bilimcisi Çokan Velihanov, eğitimci yazar lbıray Altınsarın ve yenilikçi şair Abay Kunanbay'dır.
XIX. yüzyılın sonları ile XX. yüzyılın başlarında bir taraftan "kadîmci" ve "cedîdci" diye ikiye ayrılan medreselerde eğitim gören, diğer taraftan yeni okullarda Rusça ve modern bilimler okuyan yazar ve şairlerin hemen hepsinin ortak hedefi halkı uyandırmak ve cehaletten kurtarmak olmuştur. Basın hayatının gelişmesiyle desözlü edebiyat ve Doğu edebiyatı ürünleri, şecereler, dinî kitaplar. Rusça'dan tercümeler ve Kazak yazarlarının eserleri yayımlanmıştır.
1905 Rus İhtilâli'nin getirdiği serbestlik Kazak aydınlarını da etkiledi. Petersburg'-da Abdürreşid İbrahim tarafından Serke adıyla ilk Kazakça gazete sadece birkaç sayı çıkarılabildi (1906). Bunu 1907'de yayımlanan Kazak Gazeti ve Dala, 1911-1913 yılları arasında çıkan Kazakslan gazeteleri takip etti. Ahmed Baytursun'un yayımladığı Kazak ise Muğcan Cumabayev, Alihan Bökey Hanov, Mîr Yâ-kub Dulatov gibi ünlü Kazak ediplerinin yazı yazdıkları, günlük 8000 gibi yüksek tirajlara ulaşan en ciddi gazete oldu (1914-1917). Muhammedcan Siralin'in çıkardığı Kazakça ilk dergi olan Aykap (1911-1916, seksen sekiz sayı) Kazak edebî dilinin gelişmesinde rol oynadı. İsim Dalası ve Alaşda (1916-1917) dönemin iki Önemli dergisidir.
Böylece XX. yüzyıl başlarında eğitim ve basının gelişmesiyle Kazak edebiyatında yeni türler ortaya çıktı. XIX. yüzyılda eserlerini vermeye başlayan Bircan Kocagulov, Aset Naymanbayev, Sara Tastanbekova, Akın Sere, Cayav Mûsâ Baycanov gibi şairler baskıya ve adaletsizliğe karşı şiirler yazdılar. Kazaklar'ın en ünlü şairlerinden olan Cambıl Cabayevİse Hokand hanlarının ordusunda Ruslar'a karşı savaşırken Kazak millî kahramanlarını öven şiirler kaleme almış, fakat 1917 Bolşevik İhtilâ-li'nden sonra Bolşeviklerin tarafına geçerek daha önce söylediklerini yeni dönemin siyasetine göre değiştirmiştir. Aykap dergisi etrafında toplanan ve Abay'ın hiciv ve tenkit tarzındaki şiirlerini Örnek alan Sultanmahmud Toraygirov, Sabit Dö-nentaev, Spendiyar Köbeyev, Muhammedcan Siralin, Beket Utetilevov, Tâhir Cömertbayev ve Berniyas Kuleyev de 1917 İhtilâlinden sonra sosyal gerçekçi bir politika izlediler. Aynı dönemde eser veren Nurcan Navşabayev ve Yûsuf Köbeyev gibi aydınlar folklor malzemelerini ve yazılı edebiyat örneklerini topladılar, eserlerinde dinî görüşlere ağırlık verdiler.
Kazak edebiyatının ilk romanı Mîr Çakıp Dulatûlı'nın Bahtsız Jamal adlı küçük hacimli eseridir (1910). Aynı yazar daha sonra pek çok kısa roman ve uzun hikâye yazdı. Bu yıllarda Tâhir Cömertbayev'in Kız Köreîİk,[Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...][151] Akiram Gali-mov'un Beyşara Kız [Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...][152] Spendiyar Köbeyev'in Kafin Mai [Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...][153] Muhammedsâlim Kaşimov'unMunlu Mariyem [Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...][154] Sultanmahmud Toraygirov'un Kamar Sulu (1914), Beyimbet Maylin'inŞuganm Beigisi [Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...][155] Bolgan İs [Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...][156] Seksen Som (1918), Saken Seyfullin'İn Cubatû [Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...][157] romanları ile B. Ercanov'un Okuga Mahabbat (1912) yayımlandı. Eğitimsizlik ve cehalet yüzünden Kazak halkını tehlikelere karşı uyaran Bahtsız Jamal'm tesiriyle bütün bu romanların ortak teması eğitim olmuştur. Eserlerin sonunda kadın kahramanların trajik ölüm veya intiharları da ortak motiflerden biridir.
1917 Bolşevik İhtilâli sonrasında îsâ Bayzakov, Kalmakan Abdükadirov. Abdil-daTacibayev gibi şairler yeni bir imaj, üslûp ve değişik konularla Sovyet Kazak edebiyatını güçlendirmeye çalıştılar. Gabidin Müstafin ve Gabit Müsirepov gibi romancılar da yazarların ideolojik eğitiminde ve burjuva ile mücadelesinde önemli rol oynadılar. 1926'da Emekçi Kazak Yazarları Birliği kuruldu. 1928'de Cana Adebiet(yeni edebiyat adlı gazete yayımlanmaya başlandı. 1934'te Kazakistan Yazarlar Birliği oluşturuldu. Bu tarihlerde yazar ve şairler rejimin prensipleri doğrultusunda eser vermeye başladılar. Saken Seyfullin, Lenin'i anlatan ve halkın bağımsızlık mücadelesini yansıtan şiir ve romanlar yazdı. Beyimbet Maylin de milliyetçiliğine rağmen Kazak köylerinin kolektifleştirilmesi için yapılan mücadeleyi anlatan Azamat Azamatiç adlı eserini yayımladı (1934).
Saken Seyfullin, Beyimbet Maylin. Muhtar Avezov, Ciyengali Tilepbergenov, İlyas Bekenov. Gabit Müsiperov. Sabit Muka-nov, Smagul Saduvakasov, C. Aymavıtov ve İlyas Cansugirov gibi genç yazarlar 1920"li yıllarda Kazak edebiyatına damgalarını vurdular. Sosyalist gerçekçi Sovyet Kazak edebiyatının kurucuları sayılan bu yazar ve şairlerin çoğu Sovyet hükümetinin çizgisinde yazmadıkları için 1930'lu yıllarda hayatlarını kaybettiler.
Saken Seyfullin Tar Col, Taygak Keşû [Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...][158] adlı romanlarıy-la o zamanın emekçi yazarı kabul edildi. Fakat Kazak halkının köydeki hayat tarzını idealize etmesi, köylüleri ve olayları tasvir edişi Sovyet eleştirmenlerinin işini güçleştirdi. Beyimbet Maylin de Estay [Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...][159] Gülşara Cengey [Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...][160] ve Ravşan-Komünisf (1929) gibi 1917Bolşevikİhti-lâli'ni öven hikâyeler yazdığı halde tenkide uğradı. Talak (1926) ve Şarigat Buyrugi (1928) gibi din karşıtı hikâyeleribu tenkitlerin biraz hafiflemesine sebep oldu.
II. Dünya Savaşi'nda ve sonrasında edebiyat üzerindeki baskılar nisbeten hafifleyince yazarlar konularını daha serbestçe seçme imkânı buldular. Nitekim Kazak edebiyatının babası sayılan şair ve yazar Muhtar Avezov, Önce Abay Kunanbay'ın hayatını anlatan iki ciltlik Abay adlı kitabını çıkardı, daha sonra 1952 ve 1956'da Abay Yolu adıyla iki cilt daha yayımladı. Bu kitaplarda Avezov, Sovyet döneminden çok önce Kazak aydınlarının uyanışını hazırlayan Abay'ın ideallerine ve XIX. yüzyılda Kazak hayatının değerlerine dikkati çekti. İhtilâl öncesini idealize etmekle Komünist Parti çizgisinin tamamen dışına çıkan bu roman 1950'lerden sonra yazılacak olan Kazak tarihî romanlarına da ilham verdi.
1953*te Stalin'in ölümüyle yazarlar biraz daha rahatladı. Tarihî şahsiyetlerin biyografilerini konu alan romanlar kaleme alınmaya başlandı. Çokan Velihanov hakkında dört ciltlik bir roman yazmaya girişen Sabit Mukanov 1967 ve 1970'te ilk iki cildi Akkan Culdız adıyla bastırdı. Dik-han Abilev de Akın Armam (şairin gayesi, 19651 ve Arman Cohnda [Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...][161] adlı iki ciltlik kitabını kaleme aldı. Abilev reformcu şair Sultanmahmud Toraygirov'un hayatını anlattı. İlyas Esen-berlin gibi yazarlar ise XIX. yüzyıldan gerilere giderek tarihî şahsiyetleri ön plana çıkardılar. İlyas Esenberlin üç ciltlik eserinde XV. yüzyıldan XIX. yüzyıla kadarki Kazak tarihini ele aldı.
Dükenbay Doscanov, Orta Asya'nın İslâm öncesi ve İslâmî dönemlerini anlatan romanlar yazdı. Zeval (1970) adlı romanında Cengiz Han dönemindeki Moğol istilâsı sırasında Orta Asya Türkleri'nin çektiği sıkıntıları hikâye etti. Doscanov'un diğer romanları Otırar (1973), Farabi (1975) ve Tabaldmnga Tabın (1980), İslâm'ın Orta Asya'daki ilkyıllannı ve o dönemin Fârâbî gibi tarihî şahsiyetlerini konu aldı. Diğer Kazak yazarlarından Abis Kekilbayev Ürker (Ülker, 1980) veCumabek Edilbayev Türkistan (1982) romanında Sovyet dönemi öncesindeki Orta Asya'yı anlattılar.
XX. yüzyılın başından itibaren ortayaçıkmaya başlayan yeni edebî türler arasında tiyatro eserleri de görüldü. Kazak Sovyet edebiyatının oluşmaya başladığı bu yıllarda Beyimbet Maylin, İlyas Cansugirov. Sabit Mukanov gibi yazarlar roman
ve şiirle birlikte piyes de yazdılar. Aralık 1929'da Kazakistan Ölkelik Parti Komite-si'nin düzenlediği toplantıda tiyatro meselesi tartışıldı. Sosyalist gerçekçiliği gösteren, yeni devri öven piyeslerin yazılması tavsiye edildi. 1 Kasım 1931"de Kazakistan Ölkelik Parti Komitesi, Kazak drama tiyatrosunun durumu ve meseleleri konulu toplantıda sanatçıların yetiştirilmesini ve büyük yerleşim birimlerinde tiyatrolar kurulmasını kararlaştırdı. 8 Eylül 1933'te Halk Eğitimi Komiserliği'nin kararıyla vilâyet merkezlerinde tiyatrolar açıldı. Muhtar Avezov'un Tas Tülekter, Alma Bağı, Şekara, İlyas Cansugirov'un Türksib ve Min de Şap adlı eserleri ortaya çıktı. 1930'lu yıllarda tiyatronun gelişmesine en çok emeği geçen Beyimbet Maylin Bizdin Cigitter, Calbır ve Aman-keldi'de bağımsızlık mücadelesi veren gençleri anlattı. Tiyatro yazarı Avezov aynı zamanda tiyatro eleştirmenliği de yaptı ve ilmî yazılarla tiyatronun gelişmesine hizmet etti. Kazak tiyatrosunun gelişiminde Sheakespeare, Moliere, Goldoni. Puşkin, Gogol, Ostrovski, Pogodin. Kİrşon, Furmanov, Trenev'den yapılan tercümelerin de etkisi oldu.
II. Dünya Savaşı yıllarında Kazak drama yazarları savaşı anlattılar ve halkın milliyetçi duygularını harekete geçirmeye çalıştılar. A. Abişev'in Nayragay, Ş. Hüsa-yınov'un Curtm Süygen Cürek (yurdunu seven yürek) adlı piyesleri Sovyet insanının düşmana karşı koyusunu, vatanı korumaya girişenlerin kahramanlıklarını ve halkın eline silâh alıp kendi iradesiyle cepheye gidişini tasvir etti. Bu konuda Muhtar Avezov ile A. Abişev'in Namus Gıvar-diyası önemli bir rol oynadı. Savaştan sonra A. Abişev'in Dostık pen Mahabbat (1947), Bir Semya (biraile, 1950),Gabi-din Mustafin'in Milyoner (1949), Abdilda Tacibayev'in Gülden, Dala (1949), Ş. Hüsayınov'un Köktem Celi( 1950) piyeslerinde savaş ana motif olarak kullanıldı. Gabit Müsirepov'un Amankeldi (1949), M. Akıncanov'un Ibıray Altmsarin (1953), Sabit Mukanov'un Sokan Velihanov (1954) adlı piyesleri tarihî konuları ve şahsiyetleri işledi. Puşkin'in, Lermon-tov'un, N. Nekrasov'un, T. Şevçenko'nun ve A. Çehov'un eserleri tercüme edildi.
1956 -1975 yılları arasında Kazak tiyatrosunun gelişmesinde Muhtar Avezov, Gabit Müsirepov, Sabit Mukanov, Saken Seyfullin, Beyimbet Maylin ve Abdilda Tacibayev gibi yazarların emeği geçti. Kız Cibek, Er Targm gibi Kazak klasikleriMoskova'da sahnelendi ve büyük üne kavuştu. Kazak tiyatrosunun oluşmasında Rus ve dünya klasiklerinden yapılan çeviriler ve bunların sahnelenmesi Önemli rol oynadı. Muhtar Avezov'un tercümelerinin yanında Ş. Hüsayınov'un Kıym Tagdırlar {kötü kader) piyesiyle Tahavi Ahtanov'un Kütpegen Kezdesü (ansızın karşılaşma) adlı piyesi devre damgasını vuran eserlerdir. Ahtanov daha sonra Ani adlı tarihî dramasını yazdı.
Bibliyografya :
İsmail Remiyef, Vakitli Tatar Matbuatı, Kazan 1926, s. 222-226; Qazaq Souettİk SotsiyaiisÜk Respublikası. Entsiklopediyahk Amqtama, Al-matı 1980, s. 521-589; A. Zeki VelidîTogan. Bu-günkü Türkilİ Türkistan ue Yakın Tarihi, İstanbul 1981, s. 490-510; Timur Kocaoğlu, Nation-ality identity in Souİet Central Astan Literatüre: Kazaktı and üzbek prosefîction oftfıe Post-Stalin period (doktora tezi,1983), New York, Co-lumbia üniversity; Bes Gasır Cırlaydı, Almatı 1989, I, tür.yer.; Muhammedcaroviç Selİbek İsa-ev. QazaqEdebi Tilinin Tarihi, Almatı 1989;Ra-biga Sızdıqova, Qazaq Edebi TİUnin Tarihi, Almatı 1993; Orhan Söylemez, Preserüing Kazak culLural identity after 1980 (doktora tezi, 1995), New York, Columbia (Jniversity; a.mlf. - Göksel Öztürk, "Abay (ibrahim] Kunanbayev (18-15-1904)", Bir: Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, sy. 3, İstanbul 1995, s. 101-124; Hangali Sü-yinşaliev, Qazaq Edebİyeiinin Tarihi, Almatı 1997; Nadir Devlet, Rusya Türklerinin Millî Mücadele Tarihi (1905-1917), Ankara 1999, s. 32-35, 201 -205; J. Pool. "Developing the So-viet Turkic Toungues: The Language of the Politics of Language", Stauİc Reviem, XXXV/ 3, Illinois Eylül 1976, s. 425-442; Korganbek Amancolov. "AnaTili Değende", Culdız, Almatı 8 Ağustos 1989, s. 162; Marat Mirzagulov. "Qazaqşan Kalay?", Ana Tili, sy. 2, Almatı 29 Mart 1990, s. 3; Ahmet Türköz. "Kazak Türkçe-sinin Resmî Dil Olması Hakkında Kabul Edilen Kanun Metni", Türkistan,sy. 9, İstanbul 1990, s. 53; Göksel Öztürk, "Jumbak Aytistan", Bir: Türk Dünyası incelemeleri Dergisi, sy. 1, İstanbul 1994, s. 125-135; "Kazakski Yazİk", Lt-teralurnaya Enlsİktopediya, Almatı 1931, V, 21-22; Reşİd Rahmeti Arat. "Kazakistan", İA, VI, 502-505; "Kazak Türkçesi", TA, XXI, 441-442; Yavuz Akpınar - Yusuf Çotuksöken. "Kazaklar", TDEA,V, 241-251.
Orhan Söylemez
2. Mimari.
Kazakistan'da geniş çaplı arkeolojik araştırmalar yapılmamıştır. XX. yüzyılın ortalarından itibaren özellikle Güney Kazakistan bölgesindeki birçok kurganda sondaj kazılarının yapıldığı görülmektedir. Açılan kurganlar, milâttan önce V. yüzyıl ile milâttan sonra XV. yüzyıllar arasına tarihlendirilmiştir. Yenikent'in 5 ile 15 km. çevresinde Altıntepe, Tokay-tepe, Çaplaktepe, Pıçakçıtepe; Sütkent civarında Bayırkum, Aktepe, Öksüz, Kavganata, Artıkata, Buzuktepe; Sâdıkatate-pe çevresinde birbirinden 8-10 km. mesafedeki Mîrtepe, Şornaktepe, Çuytepe, Karaspontepe ve Cuvantepe'nin bulunduğu yerlerde yapılan incelemelerde iskân mahallerine rastlanmıştır. Yetersiz veri yerleşimlerin niteliği hakkında bilgi sahibi olmayı engellemekteyse de büyük ölçekli kazılarda önemli bulguların ortaya çıkacağı muhakkaktır.
Kazakistan coğrafyasını yurt edinen toplulukların uzun süre göçebe yaşam biçimini tercih ettikleri bilinmektedir. Bunun yanında erken dönemlerden itibaren isimleri bilinen şehirler de vardır. Milâttan önce 330-327 yıllarında Makedonyalı İskender, Siriderya nehrini geçtikten sonra yeni şehirler inşa etmişti. Selefki hükümdarlarından Antiochos (m.ö. 282-261) Siriderya'nın kuzeyinde Antiochie şehrini kurmuştu. Destanlara göre Oğuz Han'ın tesis ettiği, Karahanlılar zamanında da önemini koruyan Yenikent (Yengi Kent, Yangı Kent) bir dönem başşehir olmuştur. Issık Göl ve Mangışlak yörelerinde yerleşimin olduğu kaydedilmektedir. Taraz'da ve Çu vadisinin Kırgızistan sınırları içinde kalan kısmında konut kalıntıları bulunmuştur. Bunların yanı sıra Siriderya boylarında Cend, Huvara, Barçınlığkent
LAGMAN

Yorum (1) | Yorum Yaz | Kalıcı Bağlantı
KAZAK MANTISI
KAZAK
MANTISI

Kazak mantisi
6 kisilik.
Kazak mantisinin özel tenceresi vardir, bes katli.
En alt tencere haricinde diger üst tencereler elek gibi altlari deliktir.
Kazak mantisi buharda yapilir.
En altdaki tencerede su kaynar, üstdekilere buhari gider ve mantiyi buhar pisirir.
Malzemeler:
3 havuç,
3 sogan,
4-5 yesil biber,
bir avuç maydanoz.
Tuz ve biber istenilirse koyulur.
Hamur mazemeleri:
750 gr un,
bir tatli kasigi tuz,
ala bilecek kadar ilik su (normal hamur için).
Hamuru ince acip,
ortasina bir dolu yemek kasigi karistirilmis mazemeden koyulup
hamur zarf halinde kapatilir.
Sonra delikli tencereye dizilip suyu 20 dakika kaynatilir.
Sonra servis yapilir.
http://home.online.no/~l-bas/yemek_tr.htm
SAYFASINDAN ALINTIDIR
Yorum (4) | Yorum Yaz | Kalıcı Bağlantı
KUYRDAK
KUYRDAK

Kuyrdak
Kuyrdak at, sigir, deve ve koyun etinden yapilir.
Et lokmalik halinde kesilir
ve tencerede yag koyulup az kizartilir.
Daha sonra az su ilave edilip yumusuyasiya kadar atesde pisirilir.
Üzerine tuz ve baharat ilave edilip hazirlanir.
Pistikden sonra istenirse üzerine domates ve maydanoz koyulup servis yapilabilir.
http://home.online.no/~l-bas/yemek_tr.htm
SAYFASINDAN ALINTIDIR
Yorum (yok) | Yorum Yaz | Kalıcı Bağlantı
SORPA
SORPA

Sorpa
Sorpa etin kaylatilarak elde edilen et suyuna sorpa denilir.
Sorpa, at eti, deve eti, koyun eti, sigir etinden yapilir.
Etler kemikleri ile kaynatilir.
Et kaynatilirken devamli karistirilir ve üstüne gelen köprükleri alinir.
Sorpa az tuz ile karistirilarak içilirse, çok lezzetlidir.
Sayfasından alıntıdır
Yorum (yok) | Yorum Yaz | Kalıcı Bağlantı
SALMA
SALMA
Salma
4 kisilik.
Çorba malzameleri:
Salma mazemeleri: Bir piala un (tas), 50 gr çorba (veya su), 2 yumurta, bir çay kasigi tuz.
Hamur un, yumurta ve tuzlu suyundan yapilir. Hamur sigara seklinde yuvarlanip katlanir sonra
http://home.online.no/~l-bas/yemek_tr.htm
SAYFASINDAN ALINTIDIR.
Yorum (yok) | Yorum Yaz | Kalıcı Bağlantı